Marrëveshja që SHBA-ja dhe Irani janë pranë nënshkrimit përfshin një zgjatje 60-ditore të armëpushimit, gjatë së cilës Ngushtica e Hormuzit do të rihapet, Irani do të jetë në gjendje të shesë lirshëm naftë dhe do të zhvillohen negociata për kufizimin e programit bërthamor iranian, sipas një zyrtari amerikan.
Pse ka rëndësi?
Marrëveshja do të shmangte një përshkallëzim të luftës dhe do të ulte presionin mbi furnizimin global me naftë. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse ajo do të çojë në një marrëveshje paqeje afatgjatë që adreson edhe kërkesat bërthamore të presidentit amerikan, Donald Trump.
Gjendja aktuale
Si Trumpi ashtu edhe ndërmjetësuesit kanë sinjalizuar se marrëveshja mund të shpallet të dielën, megjithëse ende nuk është finalizuar dhe mund të dështojë në momentet e fundit.
Zyrtari amerikan ka dhënë një përshkrim të detajuar të draftit aktual, pjesa më e madhe e të cilit u konfirmua edhe nga burime të tjera pranë negociatave, shkruan Axios.
Këto detaje nuk janë konfirmuar nga pala iraniane, megjithëse Teherani gjithashtu ka sinjalizuar se marrëveshja është afër.
Çfarë përfshin marrëveshja
Të dyja palët do të nënshkruajnë një memorandum mirëkuptimi (MOU) që do të zgjasë 60 ditë dhe mund të zgjatet me pëlqim të ndërsjellë.
Gjatë periudhës 60-ditore:
Ngushtica e Hormuzit do të jetë e hapur pa tarifa kalimi.
Irani do të pranojë të pastrojë minat që ka vendosur në ngushticë për të lejuar kalimin e lirë të anijeve.
Në këmbim:
SHBA-ja do të heqë bllokadën ndaj porteve iraniane.
Do të japë disa përjashtime nga sanksionet për t’i lejuar Iranit të shesë lirshëm naftë.
Zyrtari amerikan ka pranuar se kjo do të ishte një shtysë e madhe për ekonominë iraniane, por ka thënë se gjithashtu do të sillte lehtësim të konsiderueshëm për tregun global të naftës.
Ai ka shtuar se sa më shpejt Irani të pastrojë minat dhe të lejojë rifillimin e transportit detar, aq më shpejt do të hiqet bllokada.
Sipas tij, parimi kryesor i Trumpit në marrëveshje është “lehtësim në këmbim të rezultateve”.
Irani kishte kërkuar zhbllokimin e menjëhershëm të fondeve dhe heqje të përhershme të sanksioneve, por pala amerikane kishte thënë se kjo do të ndodhte vetëm pasi të bëhen lëshime konkrete.
Çështjet bërthamore që duhen negociuar:
Drafti i memorandumit përfshin angazhime nga Irani për të mos ndjekur kurrë armë bërthamore dhe për të negociuar mbi pezullimin e programit të pasurimit të uraniumit dhe largimin e rezervave të uraniumit të pasuruar në nivele të larta, ka thënë zyrtari amerikan.
Sipas dy burimeve me njohuri mbi bisedimet, Irani i ka dhënë SHBA-së përmes ndërmjetësve angazhime verbale mbi shkallën e lëshimeve që është i gatshëm të bëjë për pezullimin e pasurimit dhe dorëzimin e materialit bërthamor.
SHBA-ja do të pranojë të negociojë për heqjen e sanksioneve dhe zhbllokimin e fondeve iraniane gjatë periudhës 60-ditore, megjithëse këto hapa do të zbatohen vetëm si pjesë e një marrëveshjeje përfundimtare që mund të verifikohet.
Forcat amerikane që janë mobilizuar muajt e fundit do të qëndrojnë në rajon gjatë kësaj periudhe dhe do të tërhiqen vetëm nëse arrihet një marrëveshje finale.
Një element interesant
Drafti i memorandumit e bën gjithashtu të qartë se lufta mes Izraelit dhe Hezbollahut në Liban do të marrë fund.
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, ka shprehur shqetësim për këtë kusht gjatë një telefonate me Trumpin të shtunën, sipas një zyrtari izraelit. Ai ka shprehur shqetësime edhe për aspekte të tjera të marrëveshjes, por argumentet e tij i ka paraqitur në mënyrë respektuese dhe diplomatike, ka thënë një zyrtar amerikan.
Zyrtari amerikan ka thënë se ky nuk do të ishte një “armëpushim i njëanshëm” dhe se nëse Hezbollahu përpiqet të riarmatoset ose të nisë sulme, Izraeli do të lejohet të ndërmarrë veprime për ta parandaluar.
“Nëse Hezbollahu sillet mirë, Izraeli do të sillet mirë.”
“Bibi ka konsideratat e tij të brendshme politike, por Trumpi duhet të mendojë për interesat e SHBA-së dhe ekonomisë globale”, ka thënë zyrtari amerikan, duke iu referuar Netanyahut me nofkën e tij.
Si ndodhi kjo
Presidenti Trump ka diskutuar marrëveshjen me disa liderë arabë dhe myslimanë gjatë një telefonate konferencë të shtunën, dhe të gjithë thanë se e mbështesin atë, sipas tri burimeve të njohura me bisedën.
Në mesin e tyre ishte edhe presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe, Mohammed bin Zayed Al Nahyan, i njohur për qëndrimin e tij të ashpër.
Gjithashtu në telefonatë ishin liderët e Arabisë Saudite, Katarit, Egjiptit, Turqisë dhe Pakistanit, të cilët kanë qenë të përfshirë në përpjekjet ndërmjetësuese.
Pakistanezët kanë qenë ndërmjetësit kryesorë, të udhëhequr nga marshalli Asim Munir, i cili ishte në Teheran të premten dhe të shtunën për të finalizuar marrëveshjen.
Trumpi ka luhatur ditët e fundit midis avancimit të marrëveshjes dhe nisjes së një vale masive sulmesh kundër Iranit. Që nga mbrëmja e së shtunës, ai dukej më i prirur drejt një zgjidhjeje diplomatike.
Çfarë pritet më tej
Shtëpia e Bardhë shpreson që dallimet e fundit të zgjidhen në orët e ardhshme dhe që marrëveshja të shpallet të dielën, ka thënë zyrtari amerikan. Ai ka shtuar se është e mundur që marrëveshja të mos zgjasë as 60 ditët e plota nëse SHBA-ja beson se Irani nuk është serioz për negociatat bërthamore.
Nga ana tjetër, SHBA-ja beson se kriza ekonomike e Iranit krijon një shtysë për të arritur një marrëveshje të plotë që do të hiqte sanksionet dhe do të zhbllokonte fondet e tij.
“Do të jetë interesante të shihet se deri ku Irani do të jetë vërtet i gatshëm të shkojë, por nëse ata janë të aftë dhe duan të ndryshojnë drejtimin e tyre, kjo fazë e ardhshme do t’i detyrojë të marrin disa vendime kritike për atë që duan të jenë si shtet”, ka thënë zyrtari amerikan.
Sipas këshilltarëve të Trumpit, nëse kërkesat e tij lidhur me programin bërthamor iranian plotësohen, presidenti është i gatshëm të bëjë hapa të mëdhenj për të rivendosur marrëdhëniet me Iranin dhe për t’i dhënë mundësinë të ndjekë potencialin e tij të plotë ekonomik, të cilin Trumpi e konsideron “gjigant”.
