Me miratimin e ligjit të vetingut, i gjithë gjyqësori pritet të reformohet. Për këtë arsye do të ngrihen disa organe të posaçme, ku dy më kryesorët janë Komisioni i Pavarur i Kualifikimit dhe Kolegjit i Apelimit.
Këto janë dy organet e reja që do të kalojnë në sitë të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët që do të duan të vijojnë të jenë pjesë e gjyqësorit.
Në ndihmë të këtyre dy organeve vendosen një sërë organesh të tjera, që do të kenë detyra specifike.
Ligji i vetingut për shkak të emergjencës, nuk do të ketë afatin 15-ditor për të hyrë në fuqi, por ai bëhet detyrues menjëherë pas miratimit në Parlament dhe publikimit në Fletoren Zyrtare.
Dy organet thelbësore të vetingut, me ndihmën e ekspertëve ndërkombëtarë, i quajtur Operacion Ndërkombëtar i Monitorimit, do të kalojnë në sitë gjyqtarët dhe prokurorët në bazë të tre komponentëve; vlerësimit të pasurisë dhe burimeve të krijimit të saj, pastërtisë së figurës ose lidhjeve me elementë të krimit dhe vlerësimi i aftësive profesionale.
Gjyqtarët që nuk do të pranojnë t’i nënshtrohen procesit të vetingut automatikisht përjashtohen nga sistemi i ri i drejtësisë. Ndërkohë, ekspertët ndërkombëtarë kanë bërë një parashikim fillestar, që sipas tyre shkon në minimalisht 100 të larguar me nisjen e procesit.
Ngritja e organeve
Brenda 30 ditëve, ligji ngarkon Këshillin e Ministrave që t’i sigurojë zyra dy organeve të vetingut, në mënyrë që të bëhet i mundur procesi.
“Ngarkohet Këshilli i Ministrave, që 30 ditë nga hyrja në fuqi e këtij ligji, të marrë masat e nevojshme për të pajisur me zyrë institucionet e rivlerësimit, si dhe të krijojë kushtet e nevojshme të punës për zbatimin e gjithë kërkesave të këtij ligji”, thuhet në aktet kalimtare të ligjit të vetingut.
Ndërkohë, pas 30 ditësh nga krijimi i institucioneve të vetingut, Komisionit të Kualifikimeve dhe Kolegjit të Apelimit, bëhet mbledhja e gjyqtarëve dhe mbledhja e komisionarëve publikë, që kanë për detyrë të miratojnë rregullat për funksionimin e mëtejshëm.
“Brenda 30 (tridhjetë) ditëve nga krijimi i institucioneve të rivlerësimit, mbledhja e anëtarëve të Komisionit, mbledhja e gjyqtarëve dhe mbledhja e komisionarëve Publikë, kanë detyrimin të miratojnë rregullat për veprimtarinë e institucioneve përkatëse të rivlerësimit.
Procedura për zhvillimin e shortit të përcaktuar në nenet 10 dhe 11 të këtij ligji miratohet sipas rastit, me vendim të mbledhjes së anëtarëve të Komisionit ose të gjyqtarëve të Kolegjit të Apelimit”, thuhet në nenin 65 të ligjit.
Po ashtu, pas hyrjes në fuqi të këtij ligji, Shkolla e Magjistraturës duhet të miratojë rregullat dhe proceduat për testimin e gjyqtarëve. “Për efekt të zbatimit të këtij ligji, ngarkohet Shkolla e Magjistraturës të organizojë një konkurs jashtë radhe për pranimin e 25 kandidatëve për magjistratë, përkatësisht për secilin vit akademik 2016 – 2017 dhe 2017–2018”, parashikohet në ligj.
Largimet masive
Jo të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët do të pranojnë t’i nënshtrohen vetingut. Ata që kanë kryer korrupsion, kanë lidhje me krimin, apo kanë dështuar në punën e bërë prej tyre, ata do të largohen nga sistemi, pa nisur vetingu.
Ekspertët e huaj, në një prej mbledhjeve të komisionit ku është diskutuar ky ligj, kanë parashikuar largimin e rreth 80 gjyqtarëve.
Kjo shifër është bazuar në atë se çfarë ka ndodhur në shtete të tjera. Por, kjo shifër është minimale duke e ditur se korrupsioni në gjyqësorin shqiptar është galopant. “Edhe në Kosovë 10% dhanë dorëheqjen. Nëse marrim me mend që edhe në sistemin tonë numri i të dorëhequrve do të jetë 10%, atëherë 10% do të largohen, pra nga 800 njerëz do të largohen 80, të cilët do të na duhet t’i zëvendësojmë.
Pra, 3×25 do të jetë numri i cili do të na plotësojë kapacitetet që do të na mungojnë”, është shprehur përfaqësuesi i BE në Komision, David Deville. Por, pavarësisht se gjyqtarët e korruptuar nuk do të mund të japin më vendime në institucionet gjyqësore, atyre nuk u mohohet puna në administratën shtetërore.
