Thellë në pyjet e gjera të maleve Urale në Rusi ndodhet qyteti i ndaluar Ozersk. Pas dyerve të mbrojtura dhe telave me gjemba ndodhet një vend enigmë që duket sikur ekziston në një dimension tjetër.
I njohur me kodin ‘Qyteti 40’, Ozersk është vendi ku lindi projekti i armëve bërthamore në Bashkimin Sovjetik pas luftës së dytë botërore. Për dekada, qyteti me 100 mijë banorë nuk figuronte në harta dhe identiteti i popullsisë në të ishte fshirë nga censuset e Bashkimit Sovjetik.
Sot, liqenet piktoreske, lulet shumëngjyrëshe dhe rrugët me pemë anash, i japin Ozersk pamjen e një qyteze të viteve 50 në Amerikë.
Banorët e dinë të vërtetën që uji i tyre është i kontaminuar, kërpudhat dhe frutat janë helmuese dhe që fëmijët e tyre mund të jenë të sëmurë. Ozersk dhe zona përreth është një nga vendet më të kontaminuar në planet dhe shpesh herë referohet si “varreza e Tokës”
Megjithatë shumica e rezidentëve nuk duan të largohen. Ata besojnë se janë “të zgjedhurit” e Rusisë, madje janë krenarë që janë qytetarë të një qyteti të mbyllur. Ai është vendi ku ata kanë lindur, janë martuar dhe kanë ndërtuar familjet e tyre. Aty kanë varrosur eshtrat e prindërve të tyre dhe në disa raste të fëmijëve.
Më 1946, Bashkimi Sovjetik nisi në sekret të plotë ndërtimin e Qytetit 40 përreth stacionit nuklear Mayak, në brigjet e lumit Irtyash. Aty do të jetonin punëtorët dhe shkencëtarët e ardhur nga gjithë vendi për të drejtuar programin nuklear sovjetik dhe në fund të ndërtonin një bombë bërthamore.
Për tetë vitet e para, banorëve i ndalohej të largoheshin nga qyteti, të shkruanin letra ose të kishin kontakt me botën e jashtme, përshirë edhe me anëtarë të familjeve të tyre. Ata që ishin zhvendosur aty ishin shpallur të humbur nga të afërmit e tyre, si të ishin zhdukur nga hiçi.
Ndërsa shumica e popullsisë në Bashkimin Sovjetik vuanin nga uria dhe kushtet e rënda të jetesës, autoritetet krijuan një parajsë për këta banorë, duke i mundësuar disa privilegje.
Atyre ju dhanë apartamente private, ushqim me bollëk, përfshi lukse si banania, qumësht i kondensuar dhe havjar. Shkolla të mira, shërbim mjekësor, një hapësirë e madhe për zbavitje dhe aktivitete kulturore, të gjitha në pyllin anës lumit krijonin një ambient që ngjante me përrallat e Andersenit.
Në këmbim banorët ishin urdhëruar të ruanin sekretin për jetën dhe punën që bënin. Është marrëveshja së cilës i binden edhe sot, në një qytet ku e gjithë Rusia depoziton materialet e demontuara.
Por kjo marrëveshje ka patur pasoja vdekjeprurëse. Për vite me radhë, lidershipi politik dhe shkencor i Bashkimit Sovjetik nuk tregoi efektet që ekspozimi ndaj radiacionit ekstrem ka në shëndetin e banorëve dhe fëmijëve të tyre
Ata punuan dhe jetuan afër kompleksit bërthamor Mayak, nën kushte shumë të rrezikshme. Që prej viteve 40’, njerëzit kishin filluar të sëmureshin dhe vdisnin nga ekspozimi për një kohë të gjatë ndaj radiacionit ekstrem
Banorët e ‘qytetit 40’ kanë qenë viktima të një numri incidentesh nukleare, përfshi katastrofën Kyshtym më 1957, që ishte aksidenti bërthamor më i madh në botë përpara se të ndodhte Çernobili. Autoritetet sovjetike i mbajtën sekret të gjitha.
Një nga liqenet në afërsi të qytetit është kontaminuar aq shumë nga plutoniumi sa që banorët e kanë quajtur “Liqeni i Vdekjes” ose “Liqeni Plutoniumit”. Përqendrimi i radioaktivitetit aty raportohet të kalojë 120 milion kyri, 2.5 herë sa sasia e radiacionit të lëshuar në Çernobil.
Në periferi të Ozersk ndodhet një tabelë e madhe “ndalim kalimi” ku shkruhet në anglisht dhe rusisht me shkronja të kuqe “Kujdes!!!”. Të huajt dhe rusët që nuk janë banorë ende nuk mund të hyjnë në qytet pa leje nga FSB (shërbimi sekret rus) dhe filmimi në zonë është rreptësishtë i ndaluar.
Megjithatë, banorëve të Ozerskut iu lejohet të largohen më një leje speciale dhe gjithashtu i lejohet të largohen përfundimisht nëse duan të mos kthehen më kurrë. Shumë pak e bëjnë këtë gjë, pasi kjo do të thoshte për ta humbje e privilegjeve të të qenit banor i qytetit të mbyllur. /Opinion.al
