Presidentja në detyrë e Venezuelës, Delcy Rodríguez, deklaroi të hënën para gazetarëve se vendi i saj nuk ka asnjë plan të bëhet shteti i 51-të i SHBA-së, pasi presidenti amerikan Donald Trump tha se po e “shqyrton seriozisht” një mundësi të tillë.
Rodríguez foli nga International Court of Justice në Hagë, në ditën e fundit të seancave mbi mosmarrëveshjen mes Venezuelës dhe Guajanës për rajonin Essequibo, një territor i pasur me minerale dhe naftë.
“Ne do të vazhdojmë të mbrojmë integritetin tonë, sovranitetin tonë, pavarësinë tonë dhe historinë tonë”, tha Rodríguez, e cila mori pushtetin në janar pas një operacioni ushtarak amerikan që rrëzoi ish-presidentin Nicolás Maduro. Venezuela “nuk është koloni, por një vend i lirë”, shtoi ajo.
Në një intervistë për Fox News të hënën, Trump deklaroi se po “shqyrton seriozisht ta bëjë Venezuelën shtetin e 51-të të SHBA-së”, sipas një postimi në rrjetet sociale nga bashkëprezantuesi i Fox News, John Roberts. Trump ka bërë deklarata të ngjashme edhe për Kanadanë.
Më vonë, zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Anna Kelly, refuzoi të komentonte mbi planet e Trump gjatë një interviste tjetër në Fox News. Ajo tha se presidenti është “i njohur për faktin se nuk e pranon kurrë status quo-në” dhe vlerësoi Rodríguez për bashkëpunimin “jashtëzakonisht të mirë” me SHBA-në.
Rodríguez deklaroi gjithashtu se zyrtarët venezuelianë dhe amerikanë kanë qenë në kontakt dhe po punojnë për “bashkëpunim dhe mirëkuptim”.
Para se të komentonte deklaratat e Trump, Rodríguez mbrojti pretendimin e Venezuelës mbi Essequibo në gjykatën më të lartë të OKB-së, duke u thënë gjyqtarëve se negociatat politike — dhe jo një vendim gjyqësor — do të zgjidhin konfliktin territorial që zgjat prej më shumë se një shekulli.
Territori prej 62 mijë miljesh katrore, që përbën dy të tretat e Guajanës, është i pasur me ar, diamante, dru dhe burime të tjera natyrore. Ai ndodhet gjithashtu pranë rezervave të mëdha të naftës në det të hapur, të cilat aktualisht prodhojnë mesatarisht 900 mijë fuçi naftë në ditë. Ky prodhim është afër nivelit ditor të Venezuelës prej rreth 1 milion fuçi në ditë dhe ka shndërruar një nga vendet më të vogla të Amerikës së Jugut në një prodhues të rëndësishëm energjie.
Venezuela e konsideron Essequibo-n territor të saj që nga periudha koloniale spanjolle, kur rajoni pyjor përfshihej brenda kufijve të saj. Por një vendim arbitrazhi i vitit 1899 nga Britania, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara e përcaktoi kufirin përgjatë lumit Essequibo kryesisht në favor të Guajanës.
Venezuela argumenton se marrëveshja e vitit 1966, e nënshkruar në Gjenevë për zgjidhjen e konfliktit, e anulon praktikisht arbitrazhin e shekullit XIX. Megjithatë, në vitin 2018, tre vjet pasi ExxonMobil njoftoi një zbulim të rëndësishëm nafte pranë brigjeve të Essequibo-s, qeveria e Guajanës iu drejtua Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë duke kërkuar që të ruhej vendimi i vitit 1899.
Tensionet mes dy vendeve u përshkallëzuan më tej në vitin 2023, kur Maduro kërcënoi të aneksonte rajonin me forcë pas një referendumi ku votuesit pyeteshin nëse Essequibo duhej të shndërrohej në një shtet venezuelian. Maduro u arrestua më 3 janar gjatë një operacioni ushtarak amerikan në Karakas dhe u dërgua në Nju Jork për t’u përballur me akuza për trafik droge. Ai është deklaruar i pafajshëm.
Rodríguez nuk e përmendi referendumin në deklaratën e saj, por u tha gjyqtarëve se marrëveshja e vitit 1966 ishte krijuar për të lejuar negociata mes Venezuelës dhe Guajanës për zgjidhjen e konfliktit territorial. Ajo akuzoi qeverinë e Guajanës se e minoi marrëveshjen duke iu drejtuar gjykatës në mënyrë “oportuniste”.
“Në një kohë kur mekanizmat e parashikuar nga marrëveshja e Gjenevës ishin ende plotësisht në fuqi, Guajana zgjodhi në mënyrë të njëanshme ta zhvendoste konfliktin nga tryeza e negociatave drejt një zgjidhjeje gjyqësore”, tha ajo. “Ky ndryshim nuk ishte rastësi; ai përkoi me zbulimin në vitin 2015 të fushës së naftës që më pas u bë e njohur në mbarë botën.”
Kur nisën seancat javën e kaluar, ministri i Jashtëm i Guajanës, Hugh Hilton Todd, u tha gjyqtarëve ndërkombëtarë se konflikti “ka qenë një njollë mbi ekzistencën tonë si shtet sovran që nga fillimi”. Ai tha se 70% e territorit të Guajanës është në rrezik.
Gjykata pritet të marrë disa muaj për të dhënë një vendim përfundimtar dhe ligjërisht detyrues në këtë çështje. Venezuela ka paralajmëruar se pjesëmarrja e saj në seanca nuk do të thotë se ajo e pranon apo njeh juridiksionin e gjykatës.
