EDMOND TUPJA
Këto kohët e fundit e kam përmendur ca si shpesh La Fontenin, fabulistin e famshëm francez të shekullit XVII, dhe dje, kur rrëmbeva penën, më saktë, kur më rrëmbeu kompjuteri për shkrimin e radhës në faqen e parë të kësaj gazete, pata një si ndjenjë faji që nuk e kisha ..përmendur, prej gati më se një viti, një tjetër personazh, Nastradinin, me siguri më i vjetër e, ndoshta, më popullor në Lindje, sesa La Fonteni në Perëndim. “Po përse vallë zoti Tupja u kujtua pikërisht tani për Nastradinin?”, mund të pyesë me të drejtë lexuesi i vëmendshëm e i paanshëm i rubrikës sime të përjavshme. Me sa duket, kjo shpjegohet vetëm me bombardimin e përditshëm të veshëve të mi nga togfjalëshi “reforma në drejtësi”, me të cilin po bëjnë gargarë prej muajsh të tërë si mediat e shkruara, ashtu edhe ato elektronike. Për të mos e shpërdoruar durimin e lexuesit tim, po nxitoj ta përmbledh me pak fjalë ngjarjen, të paktën siç e ka treguar Nastradini që kishte qenë dëshmitar pamor i saj, dhe siç e ka përcjellë te paraardhësit e mi, brez pas brezi, tradita gojore e folklorit shqiptar. Dikur e një kohë, në një trevë të Perandorisë së pafund Osmane, jetonte një burrë fort i pasur që kishte ara e bagëti dhe, ndër të tjera, një grua dhe një të dashur. Secilës i thoshte fshehurazi se, pas vdekjes së tij, vetëm asaj do t’i takonte qypi i madh me flori që ai e kishte groposur rrëzë të vetmit man në aksh arë, ku duhej të shkonte pa rënë në sy ditën e dyzetenjëtë, të gërmonte dhe të merrte ngarkesën e çmuar. Pas shumë vjetësh, ai u nda nga jeta, kështu që, një mëngjes të bukur, gruaja dhe e dashura u ndodhën ballë për ballë me njëratjetrën dhe bënë sherr të madh duke u kapur prej flokësh e duke u sharë mbarë e prapë me zë të lartë, aq sa përfunduan te kadiu (kështu quhej asokohe gjyqtari i sheriatit, që kryente edhe funksione të tjera civile e fetare). Kadiu, burrë fort i mençur, por që kishte dobësi të madhe për paranë, pasi i dëgjoi të dy palët në konflikt dhe pa me sy e preku me dorë qypin e lakmuar, e pleqëroi çështjen me vete (e koklavitur, e koklavitur ishte ajo) dhe, pas tri ditësh (të gjata, të gjata iu dukën ato), vendosi që qypin do ta vinte mbi kokën e vet (i rëndë, i rëndë ishte qypi), do të merrte një goxha çekiç (vendimtar, vendimtar do të ishte ai), do ta godiste qypin me atë dhe ata florinj që do të binin në të djathtë të tij do t’i takonin bashkëshortes së të ndjerit, ata që do të binin në të majtë të tij, do t’i përkisnin të dashurës së të ndjerit, kurse ata që do t’i binin në prehër, do të ishin të vetat, sepse ai do të merrte shpërblimin e vet, pavarësisht se më shumë nga ç’meritonte. Dhe kështu ndodhi tek ara, në hije të manit dhe para gjithë banorëve të fshatit, meqenëse seanca gjyqësore ishte publike. Një, dy, tre! Kadiu ngriti krahun, bam! I ra qypit që u thye në çast dhe… dhe… djathtas, majtas e para atij ranë vetëm… vetëm bajga lope që i ndjeri kishte mbledhur e ngjeshur në qyp për tri apo katër dekada. Dikush e pyeti Nastradinin se çfarë do të kishte bërë ai po të kishte qenë në vend të kadiut dhe të kishte marrë të njëjtin shpërblim. “Do të kisha hequr dorë nga profesioni i gjyqtarit dhe do të kisha shkuar të punoja për gjithnjë si pastrues ahuresh”, qe përgjigjja e Nastradinit. Por le të kthehemi në ditët tona. Nuk duhet ndonjë inteligjencë e madhe për të vërejtur se ka jo pak ngjashmëri midis person azheve të kësaj historie dhe drejtësisë shqiptare: dy femra, gruaja (e lidhur me të ndjerin de jure) dhe e dashura (e lidhur me atë de facto), nga njëra anë, dhe, nga ana tjetër, dy grupime politike, e majta, pra, pozita (e martuar në mënyrë të ligjshme me pushtetin) dhe e djathta, pra, opozita (që synon divorcin e antagonistes së vet për t’u martuar vetë, në mënyrë të ligjshme, me pushtetin). Gjithsesi, analogjia nuk shkon më larg: ndërsa midis dy femrave kemi florinjtë e shndërruar në bajga, midis dy grupimeve politike kemi të kundërtën, pra, bajgat e pushtetit të shndërruara në florinj (E çuditshme alkimi!). Së fundi, por jo më së paku, midis dy femrave kemi kadiun që pretendon të marrë më shumë sesa meriton, kurse midis dy grupimeve politike kemi një drejtësi të akuzuar radhazi nga të dy këta për korrupsion. Si përfundim, duhet pranuar se kjo histori është jo pak e vlefshme për sistemin tonë të drejtësisë, i cili duhet reformuar patjetër, por si, kur dhe, më e vështira e pyetjeve, nga kush? Ndoshta nga ndërkombëtarët, në mos nga jashtëtokësorët, sepse, personalisht, dhe s’jam as i vetmi e as i pari, përkundrazi, dyshoj fort në aftësitë reformuese të reformatorëve tanë të pareformueshëm, cilëtdo qofshin ata!
