Aktualitet

Polakët para 1 viti hynë në Uzinën e Poliçanit: Plumba, predha e një lëndë e verdhë…



Bëhu pjesë e Grupit Zyrtar të Opinion.al
>> KËTU <<
               Publikuar në : 18:50 - 21/08/22 |
Opi Nion

Dy ngjarje janë regjistruar në uzinat e armëve në vend në harkun e 24 orëve.  Pas ngjarjes së mbrëmshme në Gramsh, një rast i ngjashëm ka ndodhur në uzinën e armëve në Poliçan, ku katër shtetas çekë janë ndaluar nga policia. Dy gra çeke u ndaluan në ambientet e jashtme të Uzinës Ushtarake me aparat fotografik, ndërsa dy burrat në brendësi të njërit prej tuneleve të uzinës.

Por, ky nuk është rasti i parë që kjo uzinë paraqet interes për shtetas të huaj. Jo më larg se një vit më parë, në tetor të viti 2021, gazetarë polakë kanë arritur të futen në uzinë. Ata madje kanë shkruar një reportazh dhe kanë publikuar pamje nga brenda ambienteve.

Artikulli i shkruar:

“Në vitet 1960-1970, qyteti i Poliçanit ishte një nga qendrat më të mëdha dhe më të rëndësishme të armatimit në Shqipëri. Për arsye sigurie, shumica e informacioneve në lidhje me të ishin sekrete dhe vetë qyteti ishte i mbyllurpër të huajt. Sot dihet se është ndërtuar për punonjësit e Punës Mekanike të Poliçanit, të specializuar në prodhimin e municioneve të kalibrave të ndryshëm, përfshirë pushkën AK-47 (të njohur në popull si kallashnikov), predha mortajash, sulmuese dhe mbrojtëse. Granata, si dhe mina kundër personelit dhe antitank. Për këtë qëllim janë përdorur makineritë më të fundit franceze, ndonëse edhe sot e kësaj dite nuk dihet ende sesi autoritetet komuniste kanë arritur ta blejnë atë nga ai vend. Kishte mbi 100 prej tyre, secili i aftë për të prodhuar afro 30,000 fishekë në ditë. Në kulmin e saj, rreth 4,000 njerëz punonin në uzina në tre turne. Megjithatë, në fund të viteve 1990, si rezultat i rënies së regjimit komunist dhe humbjes së aftësisë për të konkurruar në tregun ndërkombëtar të armëve, prodhimi ra. Fabrika pësoi vështirësi financiare dhe u mbyll. Në atë kohë, pjesa më e madhe e pajisjeve të prodhimit ishin të tepërta dhe disa u hoqën, u shitën ose u vodhën.

Në vitin 1997, shpërtheu lufta civile dhe qyteti përjetoi trazira. Qyteti ra në duart e rebelëve dhe kompleksi i prodhimit u mor përkohësisht nga bandat kriminale. Në vitet e mëvonshme, qeveria shqiptare u përpoq të rifillonte funksionimin duke ndryshuar linjat e mbetura të prodhimit në çmilitarizimin e municioneve dhe eksplozivëve të vjetër, të skaduar. Përfundimisht, fabrika u mbyll përgjithmonë. Megjithatë, ajo ruhet ende nga afër edhe sot. Është sikur besohet ende se në të ardhmen, pas modernizimit të uzinës, marrjes së një kontrate fitimprurëse, prodhimi do të bëhet sërish fitimprurës dhe makinatdo të vihen sërish në punë.

Kompleksi ushtarak shtrihet në një luginë të vogël, pak larg skajit jugor të qytetit. Ai është i rrethuar nga njëra anë me kodra me ullinj dhe rrush, dhe nga ana tjetër me hyrje prej betoni dhe metali në magazinat dhe tunelet nëntokësore. Ka më shumë se 20 ndërtesa industriale të madhësive të ndryshme në terren. Shumica duken të braktisuar, me dritare të thyera ose pa dyer apo dritare fare. Asnjë tym nuk del nga asnjë nga oxhaqet e ndryshkur dhe nuk ka asnjë shenjë të ndonjë aktiviteti jashtë sigurisë. Është e vështirë të imagjinohet se ky vend i qetë dikur të kishte patur një histori kaq shpërthyese. Kjo është ajo që na bëri të vendosim të vizitojmë këtë uzinë.

Gjetja e hyrjes në tunelet nëntokësore të shpuara në shpatin e malit, ku ndoshta ishte fshehur një nga linjat e prodhimit të municioneve, nuk është një problem i madh. Është më e vështirë të futesh brenda sepse portat masive prej betoni, 6 metra të larta dhe me peshë disa tonë, bllokojnë efektivisht hyrjen dhe ruajnë sekretet e tij. Është e pamundur t’i hapësh me forcë. Pikërisht kur jemi gati të kontrollojmë hyrjen tjetër, vëmendja ime tërhiqet nga katër vrimat e vogla mbi portat. Ne vendosim të shohim nëse mund të hyjmë brenda. Duke u mbështetur në menteshat e forta prej çeliku, ngjitem mbi skajin e sipërm të derës së betonit. Menjëherë ndjej një fluks ajri të freskët, që tregon se tuneli i ngushtë pas hapjes është i papenguar. Fatkeqësisht, në fund të saj janë instaluar shufra të trasha çeliku. E njëjta gjë vlen edhe për pasazhin e dytë dhe të tretë. Por hapja e katërt dhe e fundit është e qartë. Kemi pasur fat.

Brenda ka një heshtje dërrmuese, e thyer vetëm nga zhurma e hapave tona. Elektrikët tanë të duarve nuk janë në gjendje të ndriçojnë gjithçka, gjë që vetëm rrit atmosferën e misterit dhe frikës. Ne endemi për një kohë duke kërkuar në dhoma të ndryshme, por nuk gjejmë asgjë. Duket se tuneli është bosh. E ardhmja e lidhur me të është gjithashtu bosh. Nuk ka mbetur asnjë makineri apo gjurmë të tjera të prodhimit të municionit. Kur vendosim të kthehemi në dalje, vëmendja jonë tërhiqet nga një derë e mbështetur pas murit. Kur afrohemi, zbulojmë një vrimë të vogël në murin me tulla pas saj. Dikush duhet ta ketë bllokuar me qëllim. Rezulton se dera fshihte një kalim për në më shumë tunele. Kam numëruar të paktën katër prej tyre. Secila është mbi 200 metra e gjatë dhe e ndarë në një sallë prodhimi më të madhe dhe disa më të vogla, punishte dhe magazina. Ato janë të lidhura me njëra-tjetrën nga korridore më të vogla dhe kalime lidhëse, duke krijuar një labirint kompleks nëntokësor. Këtu mund të humbasësh lehtësisht.

Në shkëlqimin e elektrikut të dorës, shfaqen skicat e para të makinerive. Pas gati dy dekadash mospërdorimi dhe mungesë mirëmbajtjeje, shumica e pajisjeve të gërryera ndoshta janë të përshtatshme vetëm për skrap. Mundohem të marr me mend se për çfarë janë përdorur. Presionet dhe ekstruderët ka shumë të ngjarë të nevojiten për të shtypur dhe formuar predha nga shufra bronzi. Ka predha, plumba, madje edhe fishekë të përfunduar të kalibrave të ndryshëm të shtrirë kudo – në dysheme, tavolina, makina.

Tuneli i dytë është i mbushur me mjete të mëdha rrotulluese, ndoshta për trajtim termik, d.m.th. për kalitjen e metalit të predhave në vetitë e tyre mekanike të kërkuara. Dhoma tjetër ishte vendi ku bëheshin plumbat. Këtu, copa metali të trasha, cilindrike rrotulloheshin dhe më pas priheshin në gjatësinë e duhur dhe formoheshin në një shtypës hidraulike.

 

Krejt në fund të tunelit, dalloj makinat e klasifikimit që i poziciononin plumbat dhe i transferonin në makineritë që i shtypnin në predha të përgatitura, të mbushura me pluhur. Kjo ndoshta ishte pjesa më e rrezikshme e procesit, pasi një dhomë shtesë e ngjashme me bunkerin ishte ndërtuar pranë makinerive në mënyrë që një punëtor të mund të mbikëqyrte me siguri prodhimin. Dhe e gjithë kjo ndahej nga pjesa tjetër e kompleksit me porta betoni me trashësi dhjetëra centimetra.

Në zonat e magazinimit, ne zbulojmë fuçi të ndryshkura të mbushura me një substancë misterioze të verdhë. E ndriçuar nga elektrik dore, ajo shkëlqen si bora në rrezet e diellit. Pikërisht pranë tij në dysheme shtriheshin thasë letre të njomur, nëpër të cilët shkëlqen materiali gri i errët. Ndoshta baruti ose disa kimikate të tjera të nevojshme për prodhimin e tij. Në pako vë re etiketa portokalli të zbehura me fjalën EKSPLOZIV, duke paralajmëruar përmbajtjen e rrezikshme. Në dhomën tjetër, gjejmë rreth një duzinë arka druri të grumbulluara mjeshtërisht pranë murit. Disa janë të hapura, duke zbuluar përmbajtjen e tyre – plumba.

 

Jemi kaq të zhytur në eksplorimin e këtij vendi mahnitës saqë nuk e vërejmë se kanë kaluar katër orë. Nuk është çudi, në fund të fundit nuk është se çdo ditë mund të shohim një fabrikë të fshehur municionesh nëntokësore. Në kthim çorientohemi. Lindin mendime të këqija: çfarë do të ndodhë nëse nuk e gjejmë daljen dhe elektrikëve të dorës iu mbarojnë bateritë? Telefonat nuk ndihmojnë sepse muret e betonit janë gjysmë metri të trasha dhe më pas ka disa dhjetëra metra shkëmb të fortë që bllokojnë kontaktin me botën e jashtme. Për fat të mirë, disa objekte të dallueshme që i lamë qëllimisht pas duke hyrë më thellë në tunele, na ndihmojnë të rigjejmë rrugën. Duhet të kthehemi këtu përsëri një ditë”-përfundon artikulli.

 

Pas