Pse Donald Trump urdhëroi sulmin ndaj Iranit ?
Vendimi ka qenë në duart e presidentit për ditë të tëra, i cili deklaroi në Truth: “Regjimi nuk do të ketë kurrë armë bërthamore. Ky operacion është për të mbrojtur popullin amerikan nga kërcënimet e Teheranit, i cili është përpjekur të rindërtojë programin e tij bërthamor dhe po zhvillonte raketa balistike me rreze të gjatë veprimi të afta për të arritur Shtetet e Bashkuara. Ne do të godasim objektivat e regjimit dhe ato ushtarake, do të shkatërrojmë raketat e tyre, do të shkatërrojmë objektet e tyre të prodhimit të armëve dhe do të shkatërrojmë marinën e tyre.”
Përgatitjet në fakt kishin filluar prej javësh. Dhe Shtetet e Bashkuara kishin dërguar forca të mjaftueshme ushtarake “brenda rrezes së veprimit” për të lejuar një ndërhyrje ushtarake të zgjatur.
Përforcimi ushtarak vazhdoi pavarësisht bisedimeve të vazhdueshme midis delegacioneve nga Uashingtoni dhe Teherani: shumë zyrtarë amerikanë kishin mbetur skeptikë në lidhje me mundësinë e një marrëveshjeje gjatë gjithë kohës. Trump kërkoi një braktisje të plotë të programit bërthamor, duke përfshirë ndalimin e pasurimit të uraniumit; Izraeli po nxiste gjithashtu çmontimin e arsenalit raketor të Iranit.
Izraeli ishte përgatitur për një konflikt të mundshëm për javë të tëra, vetëm tetë muaj pas një lufte 12-ditore në të cilën Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli goditën lokacionet ushtarake dhe bërthamore iraniane.
Dislokimi amerikan ishte masiv: dhjetëra avionë luftarakë dhe anije cisterna furnizimi me karburant ajër-ajër, dy grupe sulmuese transportuese (USS Abraham Lincoln dhe USS Gerald Ford) me eskorta kryqëzorësh, shkatërruesish dhe nëndetësesh .
Deri pak javë më parë, Pentagoni nuk e konsideronte veten plotësisht të përgatitur për të mbështetur kërcënimet e Trump: Forcat amerikane në rajon, midis 30,000 dhe 40,000 trupave të vendosura në tetë baza, nuk kishin mbrojtje ajrore të mjaftueshme. Megjithatë, gjatë muajit të kaluar, sistemet Patriot dhe THAAD janë vendosur për të kapur raketat iraniane, së bashku me shumë avionë luftarakë F-35, F-22 dhe F-16 dhe bombardues strategjikë në gatishmëri.
Por cilët faktorë e shtynë presidentin amerikan të urdhëronte sulmin?
Gjashtë “arsyet e shkëlqyera” për ta bërë këtë u paraqitën nga një ekspert autoritar, Michael Rozenblat, një studiues në Këshillin Atlantik i cili ka punuar në aparatin izraelit të sigurisë. Megjithatë, fakti që ai mund të klasifikohet si një “skifter “, nuk e zvogëlon interesin e analizës së tij.
Nga njëra anë, Rozenblat është me të vërtetë i aftë të na përcjellë të njëjtat argumente që Benjamin Netanyahu i paraqiti Trumpit. Nga ana tjetër, siç dëshmohet nga qasja e tij, analisti izraelit di si t’i prekë pikat thelbësore nga perspektiva e interesave strategjike të SHBA-së.
Deshifrimi ose parashikimi i Trump është gjithmonë i ndërlikuar; vendimet e tij janë si intuitive ashtu edhe impulsive. Por kjo analizë nga Rozenblat nxjerr në pah disa elementë thelbësorë të atij procesi vendimmarrës.
“Një përparim strategjik nga negociatat” mbeti “i pamundur”. Irani pohon se programi i tij i raketave balistike dhe mbështetja e tij për rrjetin rajonal të ndërmjetësve (milici të armatosura si Hamasi, Hezbollahu dhe Huthët ) janë të panegociueshme – pikërisht fushat ku administrata Trump po kërkon lëshime drastike”.
Trump mund të kishte zgjedhur një “sulm të kufizuar shtrëngues – domethënë, kundër Korpusit të Gardës Revolucionare (IRGC) dhe instalimeve të Basij – që synonte zbatimin e ‘vijës së kuqe’ të Trump për vrasjen e protestuesve dhe detyrimin e Iranit për t’u rikthyer në tryezën e negociatave nga një pozicion dobësie. Megjithatë, një sulm i tillë ka të ngjarë të ketë efekt të kufizuar në llogaritjen strategjike të regjimit dhe nuk do të garantojë një përballje ushtarake të menaxhueshme, pasi Irani ka deklaruar se po përgatitet për masa hakmarrëse në rast të një sulmi”.
Opsioni i dytë ishte “një fushatë më e gjerë që synonte arritjen e ndryshimeve themelore në sjelljen e regjimit – siç është pranimi i kufizimeve të rrepta mbi raketat balistike dhe aktivitetet ndërmjetëse – ose edhe sjellja e ndryshimit të regjimit” me “një fushatë ushtarake të qëndrueshme dhe të koordinuar mirë , të mbështetur nga aleatët rajonalë, që e detyron regjimin të zgjedhë midis ‘pirjes së kupës së helmit’ për mbijetesë ose angazhimit në një konflikt që kërcënon vetë ekzistencën e tij”.
Ndjekja e ndryshimit të regjimit “mbart rreziqe të konsiderueshme, duke përfshirë mundësinë e fragmentimit të brendshëm në fraksione të armatosura ose edhe të një lufte civile në shkallë të plotë. Megjithatë, përfitimet e ndryshimit rrënjësor – ose edhe eliminimit – të Republikës Islamike mund të tejkalojnë rreziqet nëse alternativa është një Iran i forcuar dhe i palëkundur. Ja gjashtë arsye strategjike pse një fushatë ushtarake vendimtare do të ishte zgjedhja e duhur.”
- Ky është një moment unik për të riformësuar Lindjen e Mesme: Irani e gjen veten në pikën e tij më të dobët që nga revolucioni i vitit 1979, pas protestave të fundit, luftës 12-ditore të qershorit me Izraelin dhe dobësimit drastik të rrjetit të tij terrorist. Doktrina mbrojtëse e Iranit – që përfshin programin e tij bërthamor, fuqinë konvencionale dhe rrjetin rajonal të ndërmjetësve – nuk ka arritur të dekurajojë Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara që ta godasin atë, duke e ekspozuar në mënyrë efektive regjimin si një ‘tigër letre’. Një fushatë vendimtare kundër regjimit mund të zhbllokojë iniciativat rajonale amerikane që aktualisht janë në stanjacion, nga integrimi rajonal përmes Marrëveshjeve të Abrahamit deri te afrimi i vendeve të mbështetura nga Irani, si Libani dhe Iraku, me Perëndimin.
- Imperativi moral: Shtypja brutale ndaj protestuesve ka çuar tensionet në pikën më të nxehtë. Raportet nga Irani janë zhgënjyes. Ndërsa shifrat zyrtare flasin për “vetëm” 3,117 vdekje, disa vlerësime janë shumë më të larta, duke filluar nga mbi 6,000 në më shumë se 30,000 të vrarë në dy ditë. Premtimi i Trump për t’i “ardhur në ndihmë” popullit iranian “nuk mund të kufizohej vetëm në retorikë, por duhej të bëhej një dëshmi e lidershipit moral amerikan”.
- Dilema e besueshmërisë: Braktisja e forcës ushtarake mund të kishte shmangur konfliktin e menjëhershëm, por rrezikonte krahasime me “vijën e kuqe” të Presidentit të atëhershëm Barack Obama në Siri. Në vitin 2013, Obama nuk reagoi ushtarakisht pasi regjimi i Asadit përdori armë kimike kundër popullsisë, të cilën ai e kishte përcaktuar saktësisht si një “vijë të kuqe”. Nëse Trump nuk reagon, Teherani mund të arrijë në përfundimin se Uashingtoni do të tërhiqet nën presion për sa kohë që Irani mbetet i vendosur të rezistojë.
- Interesat ekonomike. Një regjim i ndryshëm iranian mund të rimbushë rezervat e mëdha energjetike të vendit – të dytat më të mëdha në botë për gaz dhe të tretat më të mëdha për naftë – në tregjet perëndimore. Kjo përputhet me vizionin e administratës për zgjerimin e aksesit amerikan në burimet energjetike si një element kyç i politikës së jashtme. Kombinimi i rënies së Nicolás Maduro në Venezuelë dhe ndryshimit të regjimit në Iran mund të rrezikojë seriozisht sigurinë energjetike të Kinës, pasi Pekini më parë furnizonte deri në 30% të importeve të naftës nga të dyja, falë çmimeve të zbritura. Ndërlikimi i llogaritjeve ekonomike të Kinës dhe devijimi i vëmendjes së saj mund të çojë më tej objektivat e SHBA-së kundrejt Pekinit, siç është parandalimi i një konflikti në shkallë të gjerë në Ngushticën e Tajvanit.
- Përfshirja e drejtpërdrejtë e SHBA-së në të ardhmen e Iranit: Dështimet e brendshme sistemike të regjimit – hiperinflacioni, mungesa e ujit dhe korrupsioni i përhapur – së bashku me protestat e fundit sugjerojnë një rënie përfundimtare. Megjithatë, pritja pasive e rënies nuk ishte një strategji e qëndrueshme për të çuar përpara interesat rajonale të Amerikës. “Një qasje aktive, përfshirë ushtrinë, do t’i lejonte Uashingtonit të udhëhiqte tranzicionin duke siguruar një mjedis të favorshëm pas regjimit dhe duke i mohuar Rusisë dhe Kinës aftësinë për të shfrytëzuar një vakum pushteti në Iran. Kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht një prani të përhershme trupash si në Irak, por mbështetje ekonomike dhe diplomatike për grupet e opozitës të afta për të ofruar një alternativë dhe për të promovuar ndryshime pozitive.
- Kërcënimi i vazhdueshëm i programit bërthamor të Iranit: Ndërsa sulmet e qershorit të SHBA-së ndaj objekteve bërthamore ishin të nevojshme për të vonuar aftësinë e menjëhershme bërthamore të Iranit, ato me shumë gjasa e vonuan programin vetëm me disa muaj. Irani kishte deklaruar gatishmërinë e tij për të vazhduar, dhe forcimi i objekteve nëntokësore sinjalizoi refuzimin e tij për të braktisur ambiciet e tij bërthamore. Trump ka deklaruar vazhdimisht se nuk do ta lejonte Iranin të pajiset me armë bërthamore; ai duhet të veprojë.
“Vazhdimi i negociatave në këtë fazë” rrezikonte “t’i siguronte regjimit një spirancë të rëndësishme politike dhe ekonomike pikërisht në momentin e tij të cenueshmërisë më të madhe. Hendeku midis qëndrimeve të Uashingtonit dhe Teheranit e bën të domosdoshme përdorimin e forcës për të rivendosur besueshmërinë e parandalimit amerikan dhe për ta detyruar Iranin të bëjë ndryshime drastike ose të rrezikojë mbijetesën e regjimit”.
Në kontekstin aktual, “një përpjekje vendimtare e udhëhequr nga SHBA-të që synon ndryshimin e regjimit mund të ofrojë një rezultat strategjik më të qëndrueshëm sesa një proces diplomatik i zgjatur”./Corriere della Sera
