Shkatërrimi i bibliotekës së madhe në Aleksandri, asokohe një nga qytetet më të mëdha, është konsideruar si një nga humbjet më të mëdha të botës së lashtë.
Përgjatë shekujve, Biblioteka e Aleksandrisë, u bë një nga bibliotekat më të mëdha dhe më të rëndësishme në botën e lashtë. Mendimtarët e mëdhenj, shkencëtarët, poetët e epokës, shkonin nga të gjitha qytetërimet aty, për të studiuar dhe shkëmbyer ide.
Por gati 1 milion dokumente nga mbarë Greqia e Lashtë, Persia, Egjipti, India dhe shumë qyteterime të tjera të fuqishme të kohës, u zhdukën. Arkeologët nuk ka qenë në gjendje të kontribuojnë shumë në misterin e zhdukjes së saj, dhe rrënojat e Bibliotekës së Aleksandrisë nuk janë zbuluar ende.
Sidoqoftë studiuesit, cilat janë teoritë më të diskutuara rreth shkatërrimit të saj.
E shkatërroi perandori romak Jul Çezari
Ndoshta një nga dëshmitë më interesante mbi shkatërrimin i saj, vjen nga kronikat e shkrimtarëve romakë. Sipas disa autorëve, Biblioteka e Aleksandrisë, u shkatërrua aksidentalisht nga perandori romak Jul Çezari, gjatë rrethimit të Aleksandrisë në vitin 48 Para Krishtit. Për shembull, Plutarku shprehet:
“Kur armiku u përpoq të shkatërronte flotën e tij, Jul Çezari u detyrua të zmbrapste rrezikun, duke përdorur zjarrin, që u përhap aksidentalisht nga oborri, dhe e shkatërroi bibliotekën e madhe.”
Kjo dëshmi është e dyshimtë, meqë Muzeu i Aleksandrisë, që ndodhej pranë bibliotekës, mbeti i padëmtuar, një fakt që konfirmohet nga gjeografi grek Straboni, rreth 30 vjet pas rrethimit të Aleksandrisë nga Çezari.
Pluhuri mbi rafte dhe rënia e shkëlqimit
Roma mori shumë shpejt kontrollin formal të Egjiptit, dhe Aleksandria u detyrua të jetojë në hijen e kryeqytetit madhështor perandorak. Kështu nisi një rënie e gjatë dhe e pandalshme për Aleksandrinë dhe librarinë e saj. E megjithatë, fama e saj u zbeh shumë ngadalë. Ajo vazhdoi të tërheqë studentë dhe shkencëtarë të shkëlqyer, si për shembull historiani grek Diodorus Sikulus dhe gjeografi Strabo. Por pa një mbrojtës mbretëror të saj, dhe pa pagesa për të mbështetur zgjerimin e koleksioneve, libraria e humbi vrullin dhe iu desh të braktisë ambiciet e mëdha të totalitetit, për të cilin kishin aspiruar themeluesit e saj.
Më e keqja do të vinte. Në shekullin e dytë pllakosi e tmerrshmja Murtaja Antonine, e cila shkatërroi popullsinë e Egjiptit. Shekulli i tretë ishte i mbushur me mosmarrëveshje politike dhe konflikte, gjë që shkaktoi një devijim të burimeve. E goditur nga kriza të njëpasnjëshme, libraria nuk po e ruante më peshën e saj.
Më pas në shekullin e katërt, krishtërimi u shpall fe zyrtare e Perandorisë Romake. Kjo pati pasoja të rrezikshme për një institucion, raftet e të cilit ishin të mbushura me njohuritë e paganizmit klasik, pikërisht ai lloj veprash që ofendonin thellë disa lëvizje të të krishterëve. Po gjatë kësaj kohe, të krishterët egjiptianë, si Shën Antoni themeluan komunitete manastiresh, ku murgjit studiues iu kushtuan lutjeve dhe studimit të shkrimeve të shenjta.
Rezultati ishte se biblioteka e Ptolemeut kishte shumë pak interes për ndjekësit e fesë së re, madje edhe sulmohej fort prej tyre. Ligjet kundër paganizmit të miratuara nga perandori Teodos (347-395) u përdorën nga të krishterët më ekstremë, për të legjitimuar sulmet kundër tempujve dhe institucioneve pagane.
Arabët
Në vitin 642 ushtritë arabo-myslimane të Kalifatit Rashidun vërshuan nëpër perandorinë e dobësuar perse, dhe morën territoret përreth Bizantit. Vetë Aleksandria u mor nga një ushtri myslimane,e udhëhequr nga Amr ibn al-As, gjenerali që sipas legjendës, shkatërroi librarinë me urdhër të Kalifit Umar.
Sipas historisë, gjenerali arab i dërgoi një letër Kalifit Umar, ku i kërkonte udhëzime se çfarë të bënte me librat.
Umari u përgjigj: “Nëse përmbajtja e tyre është në përputhje me librin e Allahut, mund të bëjmë edhe pa ta… nëse, nga ana tjetër, ata kanë përmbajtje që nuk është në përputhje me librin e Allahut, atëherë nuk ka nevojë të ruhen”. Urdhëri u zbatua dhe burime arabe të shkruajtura pas kësaj ngjarjeje konfirmojnë shkatërrimin e librarisë. Një prej tyre thotë madje se librat u përdorën si lëndë djegëse për të ngrohur banjat e qytetit, teksa shton se u deshën gjashtë muaj që të digjeshin të gjithë./Opinion.al
