Qiproja, Greqia dhe Izraeli kanë nënshkruar një marrëveshje bashkëpunimi ushtarak. Megjithatë, Turqia është më e shqetësuar për blerjen gjithnjë e më të madhe të sistemeve të armëve të përparuara nga Izraeli.
Javën e kaluar, në Qipro u nënshkrua një plan bashkëpunimi ushtarak trepalësh midis Qipros, Greqisë dhe Izraelit, i ndjekur nga dy plane bashkëpunimi dypalësh – midis Forcave të Mbrojtjes së Izraelit (IDF) dhe Forcave të Armatosura Greke, dhe midis IDF dhe Gardës Kombëtare të Qipros.
Marrëveshjet u nënshkruan në Nikozi gjatë takimit të përbashkët vjetor të shtabeve ushtarake të tre vendeve. Nënshkrimi i tyre u njoftua zyrtarisht nga ushtria izraelite. Lajmi u prit kryesisht pozitivisht në median dhe publikun qipriot.
Edhe pse detajet e marrëveshjeve nuk u bënë publike, DW ka mësuar se ato përfshijnë dispozita për ushtrime dhe trajnime të përbashkëta ushtarake, krijimin e grupeve të punës në fusha të specializuara dhe zhvillimin e një dialogu strategjik ushtarak.
Sipas të njëjtave burime, marrëveshjet parashikojnë gjithashtu shkëmbimin e ekspertizës mbi kërcënimet moderne të sigurisë, duke përfshirë sistemet pa pilot dhe luftën elektronike.
Bashkëpunimi tripalësh – një aleancë e re?
Njoftimi i bashkëpunimit ushtarak është zbatim praktik i vendimeve politike të marra nga udhëheqësit e tre vendeve – Benjamin Netanyahu, Kyriakos Mitsotakis dhe Nikos Christodoulides – gjatë samitit të 10-të tripalësh të Izraelit, Greqisë dhe Qipros, të mbajtur më 22 dhjetor.
Duke përmbledhur një deklaratë të përbashkët për shtyp të lëshuar pas takimit në Jeruzalem, Presidenti i Qipros Nikos Christodoulides tha se të tre vendet kishin vendosur të thellonin bashkëpunimin “me fokus në energji, mbrojtje dhe siguri”, duke bërë thirrje për “marrëveshje që do të kalojnë menjëherë në fazën e zbatimit”.
Duke folur për DW, Zenonas Tziarras, nga Departamenti i Studimeve Turke dhe të Lindjes së Mesme në Universitetin e Qipros, theksoi se bashkëpunimi trepalësh midis këtyre vendeve nuk është i ri dhe se samiti i parë i tillë u mbajt në vitin 2016.
Duke theksuar se Greqia, Qiproja dhe Izraeli kanë bashkëpunuar në këto fusha për vite me radhë, Tziarras paralajmëroi se, pavarësisht tendencës së udhëheqësve politikë për të ekzagjeruar rezultatet e këtyre takimeve, duhet të jetë e qartë se “bashkëpunimi ushtarak, i mbrojtjes dhe i sigurisë nuk përbën në vetvete një aleancë”.
“Një aleancë e vërtetë nënkupton një angazhim për mbrojtje kolektive, sipas të cilit një sulm ndaj një shteti konsiderohet sulm ndaj të gjithëve. Bashkëpunimi aktual trepalësh është pra një ‘aleancë’ vetëm në emër”, tha ai.
Shqetësimet e Turqisë në lidhje me blerjet e armëve izraelite
Mungesa e rezultateve konkrete, të cilat mund të ndryshojnë ekuilibrin e fuqisë në Mesdheun Lindor, mund të shpjegojë edhe reagimin relativisht të përmbajtur të Turqisë pas njoftimit të marrëveshjes.
Presidenti turk Erdogan, ndryshe nga mediat turke pro-qeveritare që e përshkruan bashkëpunimin si një “bosht të së keqes anti-turke”, mori një ton dukshëm të moderuar, duke deklaruar se iniciativat e tre vendeve “nuk kanë peshë të vërtetë”, duke i krahasuar ato me “zhurmë boshe, si zhurma e një kanaçeje”.
Ajo që duket se e shqetëson Turqinë më shumë sesa vetë marrëveshjet trepalëshe është fakti se Greqia dhe Qiproja po i drejtohen gjithnjë e më shumë Izraelit për prokurimin e sistemeve moderne të armëve.
Në rastin e Qipros në veçanti, Ankaraja ka lëshuar paralajmërime të forta se blerja e armëve nga Izraeli mund të çojë në destabilizim në ishull.
Ishulli i Qipros është ndarë që nga viti 1974, pas një ndërhyrjeje ushtarake turke, në Republikën e Qipros të njohur ndërkombëtarisht dhe Republikën e vetëshpallur Turke të Qipros Veriore (TRNC). Pjesa veriore e ishullit është nën kontrollin ushtarak turk dhe administrohet nga institucionet e TRNC-së.
Kundërshtimi i Turqisë
Reagimi i Turqisë ishte veçanërisht i ashpër shtatorin e kaluar, kur sistemi izraelit i mbrojtjes ajrore Barak MX u instalua dhe u vu në përdorim operacional në Republikën e Qipros.
Kapacitetet e sistemit janë të krahasueshme me sistemin izraelit të mbrojtjes nga raketat Iron Dome. Ndërsa blerja ishte pjesë e vendimit të qeverisë qipriote për të zëvendësuar gradualisht pajisjet ushtarake ruse, të cilat nuk mund të mirëmbahen më për shkak të sanksioneve të vendosura ndaj Rusisë pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022, tani ajo përshtatet edhe në “orientimin perëndimor” më të gjerë të vendit dhe qëllimin e saj të deklaruar për të ndjekur anëtarësimin në NATO.
Ministria e Jashtme turke e ka përshkruar vendosjen e sistemit si një kërcënim për stabilitetin rajonal, duke paralajmëruar se “politikat e palëve greke dhe qipriote minojnë stabilitetin dhe paqen në rajon dhe rrezikojnë të provokojnë një garë armatimesh në ishull”.
Një reagim i ngjashëm pritet në lidhje me zbatimin e një marrëveshjeje të veçantë midis ministrive të mbrojtjes qipriote dhe izraelite për blerjen e një sistemi të integruar mbikëqyrjeje nga kompania izraelite Elbit, i destinuar për monitorimin e “Vijës së Gjelbër” – një zonë tampon e kontrolluar nga OKB-ja që e ka ndarë Qipron që nga viti 1974. Instalimi i sistemit mbrojtës është shtyrë aktualisht për shkak të luftës në Gaza, megjithëse oficerët qipriotë janë trajnuar tashmë në Izrael për ta përdorur atë./DW
