Nga Mentor Kikia –
Dita e Verës nuk është një festë kombëtare. Ajo nuk lidhet me asnjë ngjarje historike të Shqipërisë. Megjithatë, prej vitit 2004, ajo është një festë zyrtare dhe kombëtare. Me parada, koncerte, orkesta frymore, banda muzikore, panaire, reklama, fjalime e politikanë që parakalojnë mes turmave…
Dita e Verës ka qenë një festë lokale, dhe nuk bazohej në ndonjë ceremonial, por vetëm mbi disa tradita që përcilleshin nga njëra gjeneratë në tjetrën, pa us hkruar e pa u futur në asnjë kurrikul shkollore.
Unë e mbaj mend ditën e verës si një festë që argëtonte më së shumti fëmijët. Sipas traditës, në Ditën e Verës duhej të zgjoheshim herët e të ndihmonim në punët e shtëpisë, pasi në të kundërt do të bëheshim dëmbelë gjatë gjithë verës. Ai që shkonte dhe e gjente fqinjin në gjumë, fqinji i detyrohej një “pako”, që ishte një qese letre me disa kokrra arra, pala fiku të tharë, dhe një vezë të ngjyrosur. Pastaj vinte ajo, gara e garave, ndeshje e vezëve. Veza që arrinte ti thyente të tëra ruhej si shenjë e triumfit. Kishte dhe nga ata që nisën të bënin “plackë” me këtë ndeshje. Kush thyente më shumë vezë merrte edhe vezët e thyera si shpërblim.
Por dita e festës shoqërohej edhe me mbledhjen e luleve. Në dyert e shtëpive vendosnim nga një buqetë të vockël me manushaqe dhe lule vere. Në mungesë të tyre, një degë pjeshke apo kumbulle të çelur, që janë edhe pemët që lulëzojnë më shpejt. Ne shkonim në shkollë atë kohë, por mësimi nuk zhvillohej. Secili merrte “pakon” e tij me vete dhe 14 Marsi ishte ditë lojrash…
Sot, shumica e atyre që festojnë edhe në kryeqytetin e festës, Elbasan, nuk e ditë as origjinën, as traditën, dhe as “zakonet” e kësaj feste. Ndërsa në Tiranë ajo është thjeshtë një ditë pushimi. Më të ngeshmit i drejtohen bregdetit, ndërsa periferikët mësyjnë në bulevardin e ndalur për makinat. Askush nuk e di që kjo ditë feste në fakt mbërriti në Tiranë për tu bërë festë kombëtare dhe zyrtare nga ish kryeministri Fatos Nano, në Marsin e vitit 2004, si një kundërvënie ndaj opozitës së kohës, që organizonte protesta. Dhe Nano, ia doli që ti ftojë njërëzit masivisht në një festë, për të zbehur një protestë.
“Mbërritja” e festës në Tiranë e bëri atë komerciale. Ajo e ka humbur tërësisht traditën me të cilën lidhet. U bë një feste me koncerte rroku, grupe muzikore dhe pube që zhurmojnë 24 orë në rrugicat e ish Bllokut. Për pasojë ajo nuk bazohet mbi asgjë zakonore. Nuk përfaqëson asgjë. Eshjtë thjeshtë një aheng i madh.
Ku është shembulli tipik se si një festë thellësisht tradicionale, që festohej e kujtohet pikërisht sepse lidhej me këto zakone, u shkatërrua sepse politika deshi ta shndërrojë në një mjet politik, në një manifestim dhe paradë qeveritare. Ky është shembulli tipik sesi politika i jep turmës atë që do. Njësoj si në Romën e lashtë. Populli donte lojëra, ndeshje mes gladiatorësh e tigrash, dhe perandori u jepte lojëra.
