Nga Reldar DEDAJ
Gjithmonë kam pyetur veten pse diktaturat në të shumtën e rasteve kanë pasur kontradikta të theksuara me të “bukurën e lirë”. Mos ndoshta, ajo që ka në zemër e bukura është një ribashkim i realitetit të saj të brendshëm me realitetin e botës ose të natyrës; ose, si shpresë të fundit, një bashkim i trupit dhe shpirtit, materies dhe frymës. Diktatura përkundër, nuk e pranon një ribashkim të tillë, zemra e saj pulson kur shpirti dhe trupi janë të ndara nga njëra-tjetra.
Ndoshta pikërisht për këtë, për faktin se diktatura e ka të pamundur ta dominojë jetën e artit, vjen një kohë, ku poezitë e ashtuquajtura të sirtarëve marrin një vlerë të veçantë. Nuk mund të ndodhte ndryshe, me të lexuar poezinë e Zef Zorbës, të një poeti që pak njihet nga lexuesit, kjo poezi mori statusin e të veçantës për disa arsye të ndryshme.
Si arsye të parë, mund të thoja se libri i vetëm me poezi i këtij poeti që u burgos në moshën 26 vjeçare, ashtu i heshtur, në sirtarët e errët të komedinave ngjyrë arre, i dha mundësinë vetë poetit, ndoshta si rrallëkujt, për të rimposhtur peshën e realitetit të humbur.
Më tutje, me anë të kësaj poezie, ai arriti të krijojë jo vetëm për veten, por edhe për të tjerët; një zemër të re, një frymë të re, një shpirt të ri në përmasën e njeriut. Në vëllimin poetik të Zef Zorbës; “Buzë të ngrira në gaz”, ne gjejmë një gjendje të trazuar në forma dhe ngjyra. Për të edhe pse qielli duket bosh, Zoti ende nuk ka vdekur…
…”Në cep të greminës, që josh e ngujon, a nuk e sheh si po lëkundëm?”
Ky varg i kësaj poezie, për hir të vërtetës, që kur më ra në dorë ky vëllim poetik, pas habisë së parë që mu dha rasti të njihja një poet që vinte njëtrajtshëm si nga estetika, shpirti poetik, talenti dhe vlera e artit me ata emra të mëdhenj të poezisë gegë që regjimi i flaku si nga sirtarët por edhe nga memoria kolektive e njerëzve, fill pas kësaj, menjëherë; u gjenda jo vetëm përballë një apoteoze të madhe ekzistencialiste të qenies njerëzore, por sakaq, edhe vetë një prej koncepteve më filozofike që realisht në ditët e sotme më mundon jo pak.
Është jashtëzakonisht e çuditshme forca e këtij vargu, sa edhe ndjenja e vetmisë. Realja ka një domethënie fetare- individi është, absolutisht i vetmuar. Ndërsa Zoti, është sajimi i kësaj vetmie. Edhe pse mbetem poaq i mendimit, se Zef Zorba në thellësinë e vargut të tij, dukshëm, vihet re një qasje e lehtë besimi, ndoshta kjo është e veçanta e kësaj poezie; kontradikta me veten si fillim e më pastaj me radhë me gjithë gjërat e dashura të tij.
Përsosja artistike e poezisë në të gjithë vëllimin e vetëm, për fat të keq, bën që të harrosh lehtë pezmin e poetit, jeta dhe vdekja, ka pasur një origjinë të përbashkët, ku kanë shprehur të njëjtën jetë ndjenjash dhe mendimesh. Por nëse dikush kujtohet dhe ngre çështjen e nënkuptimit, do të gjejë material për mendimet e tij.
Ironia qëndron se poeti jo pak, ndoshta një jetë të tërë ka menduar për vetëvrasjen, ka folur dhe ka shkruar për të.
Oh, jetë! edhe në zgrip….shtegtarët e tu/ gjithnjë dashurojnë!
Në realitet të krijohet përshtypja se ka jetuar veçse me këtë ide. Pak a shumë, ai e ka parë si një arratisje shpirtërore. Prandaj ai e duroi jetën deri në fund, pasi ishte i vetëdijshëm, se një ditë edhe mund të vetëvritej. Kjo nuk ndodhi…
Por Zef Zorba nuk është poeti i përkuljes, ngase nuk e mendoi asnjëherë atë, ishte i ndërgjegjshëm për vlerën dhe rëndësinë e poezisë së krijuar nga vetë ai.
Ndoshta si askush tjetër, në poezinë e tij Zorba bëri eksperimente avanguardiste, aq pak të pranishme në poezinë shqipe. Me shumë gjasa, një nga këto, do të jetë synimi i ndërkalljes natyrale dhe harmonike mes poezisë dhe muzikës, duke gërshetuar sa më mirë teknikat e tyre.
Dhe kështu, erdhi një kohë që zezona që varej mbi fatin e tij, të zhdukej dalëngadalë, bashkë me pezmin e poetit, fobitë dhe ankthet e të kaluares, duke ja lënë vendin një tjetër kohe, daljes në pah të gjithë vepres poetike, një thesari të veçantë kulturor dhe mjaft të rrallë për ditët e sotme…
