Nga Edison YPI
Zavaliana ndodhet në mes të kurrkundit. Zavlianën nuk e kap guglli që është një vegël e bërë për sendet, gurët, drurët. Zavailinën e kapin,e arrijnë, e adhurojnë, udhëtarët, pra njerëzit që janë bërë për njerëzit.
Në Zavalianë që është fshati më i bukur i botës, mund të shkosh në dy mënyra; nga Elbasani duke zbritur, ose nga Gramshi duke u ngjitur.
Duke u ngjitur a duke u zbritur, çdo herë që do arrish në Zavalianë, në shesh të fshatit dhe në nja tre a katër kafene aty rrotull, do habitesh, do shtangesh, nuk do tu besosh syve, do admirosh një spektakël që nuk mund ta shohësh në asnjë vend tjetër, në asnjë libër, në asnjë film apo teatër të botës; zavalianët do t’i gjesh të gjithë të dehur.
Bujkun dhe blegtorin i ka zënë zënë një hall. Çmimi i shitjes së produkteve në Elbasan është pak më i lartë, pra pak më i mirë, por rruga është e përpjetë. Në Gramsh rruga është e tatëpjetë por çmimi është pak më i ulët. Duke mos ditur nga t’ja mbajnë për ta zgjidhur këtë hall, bujku dhe blegtori kanë zgjedhur harrimin, po zhdëpen me raki mu në mes të Zavalianës.
Prerësi i pyllit pa leje, edhe ai ja ka fut me raki për ta paksuar gërryerjen e ndërgjegjes që për interesin e vet po vret Natyrën e të gjithëve.
Ja një hallemadhe zonjë e moshur. Për të mos i ikur fiqiri nga ushtria e bijve, bijave, nipërve, mbesave, gestapot e vjehrrave,policitë e dhëndurrëve, mban me vete një faqore që e kthen heraherës.
Një i ri është i brengosur se në një vend kaq të bukur mami dhe babi nuk e bënë bilbil gjyzar të fluturonte duke kënduar nëpër qiej, por njeri që mezi zvarritet nëpër moçale. Kjo brengosje e helmët e ka hedhur në krahët e rakisë së dashur.
Një mesoburrë thotë se lexon libra Historisë. Nga librat ka mësuar se në Zavalainë, procesi i islamizimit që para disa shekujsh bashkë me pushtimin nuk duhej as të kishte filluar, këtu ende sot nuk ka mbaruar. Kjo është arësyeja që, gjithmonë sipas zavalianit, deri para pak kohësh veza e kuqe për pashkë në shtëpi të muslimanit, bakllavaja për Bajam në shtëpi të kristianit, i gjithë fshati në kishë, i gjithë fshati në xhami, ishin fakte më se të zakonshme. Tollovi e papërballueshme. I vjen hakut vetëm shishja.
Një besimtar kristian i ka hyrë rakisë prejkur Kisha e re i duket e vogël.
Një miku i tij besimtar musliman prejkur u bind se mungesa e Xhamisë në Zavaliana është padrejtësia më e madhe në botë, është një vuajtje që s’përballohet dot.
Simpatizanti i Doktorit në Zavalianë është gjithë kohën tapë. E ka nga padurimi derisa Doktori të vijë përsëri dhe të asfaltojë rrugën nga Zavaliana në Gjanar dhe te Gryka e Haltës, por sidomos nga inati pse Doktori nuk i mori masat që klyshat e kurvit të mos e rrëmbenin pushtetin në ’97-ën në mënyrë revolucionare me anë të rrebelimit komunist.
Simpatizanti i Partisë Socialiste, edhe ai tapë, sepse pas rrëzimit të kurvizmit klyshat e kurvit nuk e penguan ardhjen në pushtet të pinjojve të ballistave, monarkistave, kolaboracionistave.
Nja shtatë a tetë zavalianas të tjerë janë të rrumbullosur për tjetër arësye. Kanë idera biznesi, për ferma, baxho, dhe të tjera, por nuk i realizojnë dot sepse u mungojnë paret. Në pritje që paret të bien nga qielli ose t’i sjelli era nga Sulova, zavalianasit në fjalë kanë vendosur ta kalojnë kohën me të pime.
Rritësi i bletëve i ka bletët dhe kosheret. Ka dhe kavanozat për ta futur mjaltin, si dhe kapakët meralikë përkatës, por halli se i mungon ajo paisja mbyllëse që shtrëngon kapakët, atë s’po e gjen dot. Për këtë shkak po e shuan fatkeqësinë duke u bërë tapë me raki si gjithë të tjerët.
Një zavalianas dhe disa miqtë e tij, në prehërin e qelqes së bekuar i ka hedhur një hall tjetër. Shohin të magjepsur ndërtimin e dy hidrocentraleve gjigandë në Banjë dhe Moglicë. Benzat, Mitsubishat, Tojotat, fjetoret e puntorëve me ajër të kondicionuar u heqin trurin. Mahniten aq tepër duke bërë krahasimin mes këty gjigandëve kapitalistikë për të cilët nuk bëhet asnjë reklamë asnjë zhurmë propagandistike, dhe e krahasojnë me tmerret e pafundme të hidrocentraleve të kurvit ndërtimi i të cilëve bëhej nga morracakë që flinin nëpër kapanone me minj sa një lepur ku të çante konopi sa një grusht. S’dijnë si të vijnë në vete nga kjo qasje marramendëse veçse duke ngritur vazhdimisht paguret.
Nja shtatë a tetë zavalianas të tjerë me diapazon intelektual dhe humane më të gjërë janë bërë rakixhinj për shkaqe madhore ndërkombëtare si keqardhja për viktimat e luftrave në Lindjen e Mesme, dyndjet migratore nga vendet e varfëra drejt vendeve të pasura, terrorizmi që kërcënon qytetërimin.
Një numur edhe më të madh zavalianasish, në krahët e lehtë të avujve të rakisë i ka hedhur meraku për Reformën në Drejtësi, merak që e shprehin me pyetje në intervalet kohore mes gllënkave; Kush do shkojë në hapsanë ? Kujt do ja fusin hellin tejpërtej ? Cilit do ja pjekin mishin në prush ?
