Në befasi të sulmit amerikan gjatë natës mbi bazat ushtarake në Iranin jugor, ndërsa negociatat e paqes po zhvillohen në Doha, ekziston një dallim i rëndësishëm semantik: Komanda Qendrore e Pentagonit foli për “vetëmbrojtje”, jo për “luftë ” .
Një mesazh i qartë për Teheranin, i cili po zvarrit: nëse nuk e përshpejtojmë përfundimin e negociatave të paqes sipas kushteve tona, vetëmbrojtja mund të shndërrohet në një ofensivë ushtarake në shkallë të gjerë.
Ndërkohë, Izraeli ka intensifikuar sulmet e tij kundër Hezbollahut në orët e fundit , pavarësisht marrëveshjeve të paqes që supozohet se përfshijnë Izraelin dhe Hezbollahun. Dhe flitet për sulme shumë të ashpra.
Ky zhvillim ofron kontekst dhe përforcon atë që po ndodhte të shtunën në mëngjes, kur delegacionet u larguan nga Pakistani, komunikimet u bllokuan dhe forcat amerikane lëvizën nëpër teatrin e Gjirit sikur të ishin gati për një sulm, duke i rritur tensionet në një kulm të etheve. Ky sulm më i fundit synon të sqarojë se qëndrimi amerikan në ato orë para marrëveshjes nuk ishte vetëm “pozicionim”, por gjithashtu kishte për qëllim të sinjalizonte se ata ishin seriozë nëse negociatat nuk do të materializoheshin. Dhe në të vërtetë, të shtunën në mbrëmje, Trump njoftoi, edhe një herë çuditërisht, se një marrëveshje paqeje ishte e afërt .
Megjithatë, është e qartë se gjërat nuk po shkojnë sipas planit. Në këtë skenar që ndryshon vazhdimisht, tani është e pamundur të bësh parashikime logjike, veçanërisht pasi pasioni i Donald Trump për të paparashikueshmen përkeqësohet nga strategjia negociuese e padepërtueshme, e zgjuar dhe e patrembur e Iranit. Duke parë prapa, postimi që Presidenti publikoi në Truth të dielën, kur, sipas pranimit të vetë Iranit, negociatat e paqes dukeshin se po realizoheshin, ofron edhe një herë kontekst për paparashikueshmërinë e kësaj ngërçi midis Iranit dhe Uashingtonit: në foto ishte publikuar një krah aeroplani me një bombë gjigante gati për t’u hedhur, me mbishkrimin: “Faleminderit për vëmendjen tuaj ndaj kësaj çështjeje.” Çfarë donte të thoshte? Një mesazh për ata që janë brenda? E morëm shpjegimin 24 orë më vonë me këtë sulm kundër bazave të lëshimit të raketave dhe kundër anijeve iraniane që përpiqeshin të vendosnin mina, pavarësisht ndalimit të vendosur nga armëpushimi.
Irani dhe Shtetet e Bashkuara mund të jenë të gatshme të arrijnë një marrëveshje me mirëbesim, por qëndrimet e tyre mbeten të largëta. Tensionet, me pasojat e tyre të mundshme luftarake, janë të larta. Uashingtoni po kërkon hapjen e Ngushticës së Hormuzit pa pagesë dhe dorëzimin e uraniumit të pasuruar iranian për shkatërrim. Teherani pranon se Hormuzi do të rihapet, por vazhdon të flasë për një taksë – jo për “kalimin”, i cili do të ishte i paligjshëm sipas ligjit ndërkombëtar detar, por për “shqetësime mjedisore”. Lidhur me energjinë bërthamore, Irani nuk e përmend kurrë uraniumin e pasuruar, por pranon se çështja bërthamore do të zgjidhet brenda 30 deri në 60 ditësh.
Irani po i ngre rreziqet sepse është i bindur se Trump nuk do të sulmojë? Kush do të duhet të pranojë kushtet e tij? Megjithatë, Kina është gjithashtu kundër një Irani bërthamor dhe e urren përhapjen. Sipas zbulimeve të fundit, vetë Xi, gjatë samitit të Pekinit me Trump, ngriti zërin në mënyrë të pazakontë për personalitetin e tij kur trajtoi një temë që nuk ishte në axhendë në bisedimet dypalëshe – tranzicionin e mundshëm të Japonisë në një arsenal bërthamor – duke i shprehur Trump zhgënjimin e tij të thellë për këto informacione që po qarkullonin. Me një Iran bërthamor, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite së shpejti do të ndiqnin shembullin. Atëherë, pse Japonia, e ekspozuar ndaj sulmeve të mundshme nga Koreja e Veriut bërthamore, do të mbetej duarkryq? Kjo është arsyeja pse thuhet se Pekini i ka bërë presion Iranit që të hapet për paqe me Amerikën.
Megjithatë, sulmi demonstrativ konfirmon vështirësitë dhe na kthen te dy mosmarrëveshjet: Hormuzi dhe bërthamore. Sipas burimeve autoritative, në përgjigje të presionit të Pekinit, Irani ka bërë një lëshim të rëndësishëm në përgatitje për Dohën: do t’ia heqë dorë Kinës nga uraniumi i pasuruar, një propozim që megjithatë u refuzua menjëherë nga Shtëpia e Bardhë.
Trump sqaroi në një postim dje se uraniumi i pasuruar duhet t’i dorëzohet vetëm Amerikës për shkatërrim. Presidenti përsëriti gjithashtu se Hormuzi duhet të mbetet i hapur pa asnjë tarifë. Me vështirësi ekstreme të brendshme, edhe një improvizues i krahut të djathtë si Donald Trump tani do të ketë vështirësi të shpallë fitoren nëse këto pika, tani të gdhendura në mendjen e kombit, nuk përmbushen. Prandaj, loja mbetet e hapur.
Është e vështirë të imagjinohet që sulmi demonstrativ amerikan mund ta frikësojë Iranin. Sidomos pasi Trump ka nxjerrë një kërkesë të re surprizë nga kapela: si pjesë e kësaj marrëveshjeje paqeje, të gjitha shtetet e Gjirit, dhe në veçanti Arabia Saudite dhe Katari, por edhe Egjipti dhe Jordania, duhet t’i bashkohen Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Bahreinit dhe të nënshkruajnë Marrëveshjet e Abrahamit me Izraelin. Do të ishte edhe më ideale nëse edhe Irani do ta bënte këtë.
Që Irani t’i bashkohej Marrëveshjeve të Abrahamit duket e pamundur në këtë fazë, por që Arabia Saudite dhe Katari do ta bënin këtë është më pak e pamundur. Sauditët ishin gati të nënshkruanin marrëveshjen kur Hamasi 7 tetor, duke i dhënë fund gjithçkaje. Ky zhvillim do të ishte sigurisht interesant sepse do ta zgjeronte dialogun e paqes në të gjithë rajonin, jo vetëm në Shtetet e Bashkuara dhe Iranin. Kjo është arsyeja pse senatori republikan Lindsay Graham e quajti idenë e Trump “të shkëlqyer”.
Kjo është arsyeja pse situata mbetet, për të thënë të paktën, fluide. Duhet shtuar se sulmi i ri, përveç diplomacisë ndërkombëtare, i zuri në befasi edhe 44 milionë amerikanë. Duke u kthyer në shtëpi pas fundjavës së gjatë për Ditën e Përkujtimit , kushtuar të rënëve të të gjitha luftërave, ata kuptuan kolektivisht se sa shumë mund të ndikonte lufta dhe bllokada e Ngushticës së Hormuzit në buxhetet e tyre familjare.
Nuk ka shumë rëndësi nëse Amerika është e vetëmjaftueshme në energji. Nafta është një mall në tregjet globale, dhe kështu, pas lajmit të paqes, para së gjithash nga Presidenti i tyre, këta 44 milionë shpresonin se premia prej 30-40% që ata ende po paguanin me paqen tani kaq afër, do të ulej së shpejti. Kjo nuk do të ndodhë: pas lajmit të sulmit, çmimi i naftës së papërpunuar Brent u rrit me rreth 2% në midis 98 dhe 100 dollarë për fuçi . Dhe për Trump, presioni i fortë i brendshëm dhe vlerësimet shumë të ulëta të miratimit po e shtyjnë atë të kërkojë një marrëveshje të qartë në Iran për stabilitet dhe për të bërë histori, gjë që është ajo që e intereson më shumë në këtë fazë të karrierës së tij presidenciale. Por përveç senatorit Graham, shumë pak njerëz e besojnë formimin e rrethit në katror nga Trump./Corriere della Sera
