Nga Manjola Bregasi
Mes pikëpyetjeve dhe dëgjesave publike, në debatin mes modernizimit të një qyteti historik dhe sfidës ndaj torrës veneciane përkarshi, projekti i shumëpërfolur i velierës nisi konkretizimin në fillim të nëntorit të vitit të shkuar.
I trumbetuar fort nga kryebashkiaku i Durrësit dhe i mbrojtur nga arkitektët italianë, investimi prej afro 6 milionë dollarësh u cilësua prej tytre si një projekt që do t’i jepte qytetit disa mijëra metra katrorë hapësirë publike në një nga zonat me të bukura, pikërisht zona përpara portit., ndërkohë që vetë objekti u pa si një atraksiuon origjinal dhe i vizitueshëm për tursitët.
Me një tendë rreth gjashtëdhjetë metra të gjatë dhe dyzetë metra të gjerë, që mbështetet vetëm në katër pikat kulmore të krijuara nga 4 shufra në inoks çelik, si direku i një anijeje me vela, veliera u prit me polemika qytetare, që në momentin e daljes së projektit, duke u konsideruar një ndërtim që do të betonizonte në mënyurë të panevojshme sipërfaqe të tëra të qytetit.
E megjithatë projekti i velierës fitoi. Tek e fundit, Kryebashkiaku kishte gjithë të drejtën legjitime të vendoste për fatin e saj, pavarësisht kundërshtimeve publike.
Në fakt asoskohe, duket se pakush ose askush nuk u kujtua të fliste për vlerat arkeologjike të zonës ku do të kryhej ndërtimi, edhe pse përballë kishin Durrësin, qytetin me gati 2500 vjet histori, i konsideruar më i rëndësishmi në pellgun e Mesdheut për vlerat dhe rëndësinë arkeologjike.
Tani ndodhemi përballë faktit të kryer. Me nisjen e projektit të velierës, materiale arkeologjike të nëntokës dalin në pah. E teksa diskutimi ka kaluar në një tjetër plan, nga ku përpiqemi të kuptojmë periudhën dhe rëndësinë e këtyre gjetjeve, duket se të tjera pikëpyetje ngrihen.
Nuk është më fjala thjesht dhe vetëm për përcaktimin e zonës ku po kryhen punimet, a është ajo A apo B? A gjenden aty muret muret antike mesjetarë dhe topat me të cilët Venecianët pretenduan të mbronin qytetin nga Turqit, apo janë themelet e një ndërtese osmane të fundshekullit të XIX? Arkelogjia e tha fjalën e saj, ndoshta të dobët, të pafuqishme, por zyrtare. Në emisionin “Opinion”, të datës 15 Shkurt, zotërinjtë Rudina Zoto dhe Luan Përzhita, pohuan se arkeologët janë duke vijuar gërmimet për të vlerësuar situatën. Kaq mundën të artikulonin zotërinjtë, por nuk na thanë dot, përse arkeologët lejuan që situata të mbërrinte deri në këtë pikë.
Ndërkohë, në mënyrë të qartë e aspak të brishtë si përfaqësuesit e institucioneve të arkeologjisë, kryebashiaku Vangjush Dako, në të njëjtin emision deklaroi, se nëse specialistët e arkeologjisë vendosin, ai do të ndërpresë punimet e velierës.
Me sa duket juridikisht zoti Dako është në rregull, duke nxjerrë jashtë rregullave Agjencinë e Shërbimit Arkeologjik, një institucion i varur drejtpërdrejtë nga Ministria e Kulturës.
Zoti Dako duket se të paktën edhe publikisht është në rregull, duke na thënë kështu në mënyrë indirekte, se ajo që nuk është në rregull, quhet Mirela Kumbaro. Dhe ka më shumë se një arsye që i japin përgjegjësi direkte, Ministres dhe Institucionit që ajo drejton.
Në nenin 3 të vendimit për “Ndërhyrjet në zonën arkeologjike “B” të qytetit të Durrësit”, thuhet qartësisht se lejon edhe:
“Ndërtimet e reja pas miratimit me shkrim nga Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë të kërkesave të subjekteve të interesuara.
Ndërtimet lejohen vetëm pas kryerjes paraprake nga Agjencia e Shërbimit Arkeologjik të vëzhgimit intensiv, sondazheve arkeologjike apo formave të tjera të testimit në varësi të potencialit që përfaqëson zona me miratim të Këshillit Kombëtar të Arkeologjisë.
A është zbatuar ligji? A është pyetur dhe a është kërkuar miratimi i Këshillit Kombëtar të Arkeoklogjisë për ndërtimin e velierës?
Nëse po, mbi çfarë baze është bërë ky miratim? A i ka kryer Agjencia e Shërbimit Arkeologjik vëzhgimet paraprake apo testimet e tjera, siç e parashikon ligji apo gjithçka po ndodh në Durrës sot është një për ta një surprizë? Kush mban përgjegjësi nëse sondat kanë dëmtuar murin e vjetër sikurse thuhet?
Është koha që dikush të japë përgjigje për këto pyetje dhe besoj, se këto janë pyetje që kërkojnë përgjigje nga Ministrja e Kulturës. Në fakt tashmë që zoti Dako “ja kaloi topin”, Kumbaro duhet të japë edhe shumë përgjigje të tjera.
Sipas ligjit, nga moment i pezullimit të punimeve, Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë duhet të vendosë për veprimet e mëtejshme Brenda 10 ditëve, kështu që count doën-i ka nisur. Ndaj, nëse nuk dëshiron të mbajë përgjegjësi, ministrja Kumbaro të paktën duhet të përgjigjet. /opinion.al
