Në skenën e Teatrit Kombëtar po vazhdon të shfaqet “Don Kishoti”, punuar me motive nga Servantesi, në regji të Klajd Ymerit dhe me aktorët: Romir Zalla, Gentian Zenelaj, Gert Ferra, Albana Sançolli, Amos Zaharia, Aurora Qazimi, Valina Muçolli, Gent Hazizi, Alesia Xhemalaj dhe me pjesëmarrjen e veçante të sopranos Arlinda Morava. Skenografia dhe kostumet janë punuar nga Desantila Lika, ndërsa muzika nga Kristi Popa.
Nga Albatros Rexhaj-
Për Don Kishotin shqiptar, salla është gjithnjë plot, ndërkaq biletat për të gjithë javën shiten e prenotohen që të hënën. Dikush mund të thotë se kjo ndodh për shkak se kemi të bëjmë me një komedi – nxitur nga miti urban që këto shfaqje janë të pëlqyera nga publiku – por një përfundim i tillë është i barazvlefshëm me atë situatën e sikletshme kur një femre që e dashuron shumë, krejt çfarë di t’i thuash është: të dua sepse je e bukur! “Don Kishoti” vërtet është një shfaqje e bukur, është një komedi shumë e lezetshme, por kjo vënie në skenë nuk synon të kapë vetëm anën komike të veprës, por suksesshëm përfshin, e përmbledh dhe e transformon fuqinë e ironisë që shtrihet në të gjithë veprën e Servantesit. Dhe janë pikërisht majat e ironisë së Servantesit që përdoren si nyja për të ndërtuar skeletin dramaturgjik në dramatizimin që ka bërë Klajdi.
Në versionin e Klajd Ymerit, shfaqja “Don Kishoti” është si një makinë klasike, elegante, por me djegie të ngadaltë. Historia e kalorësit të Mançës dhe shërbëtorit të tij besnik është një rrëfim i njohur për të gjithë, por, në skenën e Teatrit Kombëtar në Tiranë, kjo histori megjithatë prapë na befason nga fillimi gjer në fund. Don Kishoti shqiptar është një adaptim që synon bukuri në thjeshtësi të shtjellimit dhe që reagimin e publikut e kthen në ndjesi. Kjo e fundit, shfaqjen e lartëson në një përjetim përtej kontureve të një shou skenik. Edhe pse i konceptuar si një komedi, “Don Kishoti” i Klajd Ymerit nuk është thjesht vetëm një shou: është një përvojë!
Don Kishoti shqiptar është një komedi e ironisë, një satirë bashkëkohore (e shtjelluar në një kontekst mesjetar, brenda universit të Servantesit) për aspiratat sociale dhe kulturore të të gjithë atyre njerëzve tanë që nuk mund të pranojnë faktin e hidhur se koha e tyre thjesht ka kaluar. Njerëz që nuk kanë fuqi t’ia pranojnë vetes se janë bërë të tepërt dhe se duhet të lëshojnë udhë, pa pasur nevojë që të bëhen gazi i botës.
Si komedi e ironisë, Don Kishoti shqiptar personifikon thelbin e aksidenteve tona sociale të shpërfaqura në një version “slow motion”. Dhe këtë ndjesi specifike, në radhë të parë, e mundëson skenografia e shfaqjes që, në hapësirat e ndërmjetme që shfaqen mes skenash krijon një botë iluzioni që çuditërisht përjetohet si realitet. Element tjetër që i jep shtysë kësaj ndjesie është përdorimi një slengu specifik, që është futur brenda gjuhës së personazheve. Një përzierje e gjuhës nga e folmja moderne e metropolit tonë, i ndërthur me shprehje interesante të zgjedhura nga gjuha e Nolit kur ka përkthyer Servantesin. Ky kombinim simpatik u krijon mundësi aktorëve që personazhet i tyre t’i zhvillojnë në çdo drejtim të nevojshëm, por edhe të ndërtojnë lidhjet e nevojshme me ndjesitë konkrete të publikut tonë.
Aktorët e shfaqjes përçojnë ndjesi të përuljes simbolike (para publikut), ngrohtësi dhe bukuri (si energji), që të gjitha detaje shumë të rëndësishme dhe të domosdoshme për të krijuar intimitet me publikun. Megjithatë, pata përshtypjen se te roli i Dulsineas, interpretuar nga Valina Muçolli, regjisori ka dhënë shenja të lodhjes artistike dhe sikur ka përqafuar zgjidhjen më të lehtë. Duke u mbështetur pothuajse tërësisht te karizma natyrale e Valinës, Klajdi nuk ka eksploruar sa duhet për të gjetur formulën e duhur për të zbërthyer potencialin shumë të veçantë të Valinës.
Këto ditë është folur shumë për interpretimin që Romir Zalla ka bërë duke jetësuar personazhin e Don Kishotit. Nuk kam nevojë të përsëris dhe as të përmbledh asgjë nga ato që tashmë janë thënë nga shumë të tjerë, por megjithatë mund të them se pak aktorë mund të maten me forcën bruto të Romirit si artist, një amalgamë unike të vetëbesimit dhe kreativitetit personal. Aftësia e tij që të tallet me veten – një “djegie e ngadaltë” në një nivel krejtësisht intim – dhe në të njëjtën kohë të krijojë distancën e domosdoshme për të vepruar dhe për ta shtyrë ngjarjen tutje, e bën atë një kandidat të përsosur për të sjellë në jetë Don Kishotin. Por duhet thënë se Romiri do të ishte i mangët pa Gentian Zenelajn, që jetëson personazhin e Sanço Panços. Genti është faktor vendimtar për të mbyllur qarkun Ying – Yang në mes të Don Kishotit dhe Sanço Pançës. Romiri dhe Genti, në binom, japin goditje të kalkuluara, mjaftueshëm të fuqishme për të nxitur të qeshura, por edhe mjaftueshëm të thella për t’i bërë ato të kuptueshme përtej gjësë së parë që na vjen në mendje.
Me qasjen që ka zgjedhur regjisori, shfaqja shumë lehtë mund të kishte përfunduar në një fiasko, të brumosur nga ambicia e vetë regjisorit për të krijuar spektakël. Por, në lëkurën e Sanço Panços, Genti demonstron një aftësi të rrezikshme që fillimisht ta pasqyrojë “djegien e ngadaltë” të Romirit, ta përthithë atë në tërësi dhe pastaj t’ia ndryshojë polarizimin të gjithë energjisë që përçon Romiri. Ky laborator skenik i përdorur nga Genti e bën personazhin e tij të dashur, të kuptueshëm, e bën atë një nga ne, dhe jo një karikaturë komike që vetëm na bën të qeshim.
Edhe pse shfaqjen e shijova shumë, mënyra si përfundon ngjarja, një happy end, krejtësisht ndryshe prej versionit të Servantesit, më krijoi vështirësi për ta pranuar si zgjidhje kreative. Konsideroj se në çastin kur ka vendosur të mbindërtojë mbi konceptin e Servantesit, Klajdi është dashur të investojë edhe në krijimin e mekanizmit mbështetës narrativ dhe dramaturgjik për ta arsyetuar logjikën e mbindërtimit të tij. Servantesi i jep një përfundim tragjik Don Kishotit për shkak se nuk ka dashur ta amnistojë atë dhe ta shpërblejë me një fund të lumtur, prandaj gjetja pothuajse deux ex machina e Klajdit krijon ndjesinë e një mishi të egër, për të cilën Klajdi nuk ka pasur nevojë. /Shkruar për Opinion.al
*Autori është shkrimtar dhe dramaturg. Ky reflektim është krejtësisht personal
