Një ngjarje e rëndë ka ndodhur dje në Torovicë të Lezhës, ku një efektiv i Forcave të Ndërhyrjes së Shpejtë të Shkodrës ka humbur jetën gjatë operacionit për arrestimin e një shtetasi me çrregullime mendore.
David Qosja, kishte nisur të qëllonte me armë automatike në ajër dhe pasi banorët lajmëruan policinë, kjo e fundit rrethoi banesën e tij. Qosja iu kundërpërgjigj me armë zjarri uniformave blu, duke i marrë jetën 50 vjeçarit Ardian Kodra.
Por vetëm në një periudhë të shkurtër kohore, opinion publik është tronditur nga krime makabre, të kryera nga persona me probleme mendore.
Në 15 Gusht, një person me probleme mendore në fshatin Rrashbull të Durrësit kishte rrëmbyer një vajzë 11-vjeçe dhe e mbante në banesën e tij. Pengmarrësi i identifikuar si Arben Kabashi, 46 vjeç, ishte kushëri me vajzën e mitur, ose më saktë djali i xhaxhait të babait të saj.
Në 18 Gusht, 30 vjecari Jorgo Zani, i preu kokën kushëririt të tij, vetëm 12 vjeç në fshatin Palasë të Vlorës.Zani ishte shtruar disa herë në psikiatri por ishte lëshuar sërish.
Po në 18 Gusht, një i moshuar u arrestua nga policia e Tiranës pasi lëvizte me sëpatë në dorë rrugë dhe kërcënonte qytetarët. Fatmirësisht ai u arrestua në kohë në rrugën “Vace Zela”.
Ndërsa gjatë vitit 2015, në një rast të ngjashëm si ky i Lezhës, një i sëmurë mendor i mori jetën një efektivi të policisë. Nënkomisari Siman Gjeta vdiq në krye të detyrës në një operacion për arrestimin e një personi me probleme mendore që akuzohej për plagosjen e një 21-vjeçari në Oblikë të Shkodrës. Ruzhdi Arishta, person me çrregullime mendore, ishte izoluar në banesën e tij në kodrën e fshatit, nga ku qëllonte me armë ndaj policisë, pasi kishte plagosur me armë zjarri fqinjin e tij 21-vjeçar, gjatë një sherri për gardhin e banesës.
Raste tilla, përvecse rëndojnë bilancin krimeve që vijnë nga kjo kategori personash, ringrejnë edhe debatin e vazhdueshëm por që nuk merr kurrë zgjidhje, mbi rrezikshmërinë e të sëmurëve mendore që enden të lirë në rrugët e Shqipërisë.
Por kur dhe si identifikohet si i rrezikshëm një i sëmurë mendor?
Në Kodin e Procedurës Civile nga neni 382 e në vazhdim dhe ligjin për shëndetin mendor në nenin 9, parashikohet heqja e zotësisë për të vepruar të personave me probleme të shëndetit mendor. Heqja e zotësisë bëhet nëpërmjet një kërkese civile në gjykatë nga institucionet që konstatojnë anomalitë e pacientit që ka probleme mendore dhe që nuk ka kujdestar.
Në të tilla raste, kur është konstatuar nga mjekët se personat paraqesin rrezikshmëri të lartë shoqërore, edhe pse deri në atë moment ata mund të mos kenë kryer asnjë akt të dhunshëm, gjykata vendos për izolimin e tyre.
Por rastet, të publikuara shpesh edhe në media, kanë dëshmuar se për një arsye a tjetrën, të sëmurët, ndonëse me rrezikshmëri, vijojnë të lëvizin të lirë.
Për këta persona nuk nuk ka ende një vend izolimi të përhershëm. Ata trajtohen në të njëjtët spitale me personat me probleme dhe të parrezikshëm.
Pas qëndrimit të përkohshëm rikthehen sërish në liri.
Të pakta nuk janë as rastet kur në polici raportohet për dhunë në familje apo shoqëri nga persona të sëmurë mendore që shfaqin agresivitet të theksuar. Por në këto raste policia ka të drejtë t’i shoqërojë, maksimumi t’i izolojë për 10 orë në komisariatet e policies. Më pas përgjegjësia i kalon strukturave të specilizuara.
Një tjetër problem madhor, i ngritur edhe nga Komiteti i Helsinkit, është mungesa e një burgu për të sëmurët mendorë që kryejnë vepra penale.
Janë 164 persona për të cilët gjykata ka urdhëruar mjekimin e detyrueshëm në një institucion psikiatrik, por këta shtetas vijojnë të mbahen në një ambient burgu të zakonshëm. Dhe për këtë, gjatë vitit 2016, Komiteti i Helsinkit paralajmëroi se do të ngrinte një padi në Gjykatën e të Drejtave të njeriut në Strasburg.
Në anë tjetër, numri i profesionistëve të shëndetit mendor në Shqipëri është shumë i ulët, krahasuar me numrin e tyre në shumicën e vendeve europiane. Fakt ky, i risjellë shpesh në vëmendje nga media shqiptare.
“Ndërsa në vend regjistrohen 3 mjekë psikiatër për 100,000 banorë, mesatarja europiane për të njëjtin numër banorësh është 9 mjekë psikiatër”, thuhet në raportin e fondacionit “Shoqëria e Hapur”.
Për të gjitha këto arsye, të sëmurët mendorë mbeten të patrajtuar, çfarë do të ulte agresivitetin e tyre dhe për rrjedhojë rrezikun që ata shfaqin ndaj shoqërisë.
Opinion.al/a.h
