Deklaratat e fundit të presidentit Trumpit në lidhje me qëllimin e tij për të pasur Groenlandën “me çdo mjet” kanë provokuar një sërë reagimesh dhe indinjuarash nga shumë qeveri dhe vëzhgues ndërkombëtarë, shkruan ispionline.it.
Megjithatë, kjo deklaratë është pjesë e një trendi në rritje të interesit në rajonin e Arktikut, që përfshin jo vetëm Shtetet e Bashkuara, por edhe lojtarë të tjerë ndërkombëtarë, përfshirë Kinën, Rusinë dhe Bashkimin Evropian, megjithëse me qëllime dhe qasje të ndryshme.
Arsyet për këtë interes qëndrojnë në kërkesën globale në rritje për minerale strategjike, metale të rralla dhe hidrokarbure, nga të cilat Groenlanda dhe në përgjithësi, Arktiku është e bollshme.
Në vitin 2023, Shërbimi Gjeologjik i Danimarkës dhe Groenlandës (GEUS) identifikoi afërsisht 6 milionë ton grafit, 36 milionë ton metale të rralla, 235,000 ton litium, 75,000 ton bakër dhe metale të tjera kritike në nëntokën e Groenlandës.
Për më tepër, për shkak të shkrirjes së akullit dhe hapjes së rrugëve të reja detare, Arktiku po merr gjithashtu një rëndësi strategjike gjithnjë e më të rëndësishme, si nga një perspektivë tregtare ndërkombëtare ashtu edhe nga ajo politiko-ushtarake.
Me fundin e të ashtuquajturit “eksceptualizëm Arktik” (tendenca e rajonit polar për të mbetur jashtë mosmarrëveshjeve ndërshtetërore) dhe efektet shkatërruese të ndryshimeve klimatike, Groenlanda e gjen veten të zënë në një “garë Arktike” që shkon shumë përtej ambicieve ekspansioniste të Trump dhe përfshin, ndër të tjera, Kinën, Rusinë dhe Bashkimin Evropian.
Kina në Groenlandë: Midis burimeve minerale dhe përfshirjes politike
Një nga arsyet e cituara nga Trump për dëshirën e Uashingtonit për të fituar kontrollin e Groenlandës është prania gjithnjë e më masive e Kinës në Arktik, e cila përbën një kërcënim për sigurinë e SHBA-së.
Kjo reflektohet në qëllimin e deklaruar të qeverisë kineze për të rritur praninë e saj në Arktik përmes investimeve dhe përfshirjes politike.
Për vite me radhë, Kina e ka përcaktuar veten si një vend “pranë Arktikut”, dhe në vitin 2018, qeveria kineze publikoi një dokument strategjik të titulluar “Politika Arktike e Kinës”, i cili nxori në pah interesat e saj në fusha të ndjeshme si shfrytëzimi i burimeve natyrore, lufta kundër ndryshimeve klimatike dhe siguria në Arktik.
Së fundmi, Kina ka qenë anëtare vëzhguese e Këshillit Arktik që nga viti 2013. Mes interesit në rritje kinez për Arktikun, Groenlanda (Kina është partneri i saj kryesor tregtar), me vendndodhjen e saj strategjike midis Evropës dhe Amerikës së Veriut dhe pasurinë e saj në minerale dhe metale të rralla, është shënjestruar nga investimet kineze për disa vite.
“Porta për në Arktik”: Rëndësia strategjike e Groenlandës për Rusinë
Përveç Kinës, Trump përmendi gjithashtu praninë ushtarake të Rusisë rreth Groenlandës si një arsye të mëtejshme për të siguruar kontrollin e SHBA-së mbi ishullin.
Ndërsa nga perspektiva e Kinës, Groenlanda përfaqëson një mundësi për të zgjeruar kontrollin e saj mbi prodhimin global të mineraleve dhe metaleve të rralla, për Rusinë, ajo ka një rëndësi shumë më strategjike në ruajtjen e sigurisë së saj në Arktik.
Strategjia e Brukselit: Siguria ekonomike, partneriteti dhe sfidat politike
Në të gjitha këto, është e rëndësishme të kujtojmë se Groenlanda është një pjesë integrale e Mbretërisë së Danimarkës dhe, megjithëse nuk ka qenë anëtare e Bashkimit Evropian që nga viti 1985 ajo konsiderohet si një nga “territoret jashtë shtetit” të BE-së.
Kohët e fundit, interesi i Komisionit Evropian dhe i shteteve anëtare të BE-së në Groenlandë është rritur ndjeshëm, kryesisht për shkak të nevojës për të fituar qasje në mineralet dhe metalet e rralla të tokës thelbësore për të vazhduar tranzicionin energjetik të Evropës pa varësi nga aktorët e jashtëm si Kina ose Rusia.
Interesi i Bashkimit Evropian në Groenlandë bazohet kryesisht në çështjet e sigurisë ekonomike.
Siç specifikohet nga vetë Komisioni Evropian: “Njëzet e pesë nga tridhjetë e katër metalet e rralla të tokës të nevojshme për tranzicionin energjetik të ekonomisë evropiane janë të pranishme në nëntokën e Groenlandës.”
Prandaj, në nëntor 2023, u nënshkrua një memorandum mirëkuptimi midis Komisionit dhe qeverisë së Groenlandës për një partneritet strategjik që synonte krijimin e një zinxhiri furnizimi të qëndrueshëm për shfrytëzimin e metaleve të rralla në ishullin Arktik, duke e vendosur kështu vendin në konkurrencë gjeoekonomike me vetë Shtetet e Bashkuara.
Për më tepër, në mars të vitit të kaluar, presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen udhëtoi për në Nuuk për të hapur një përfaqësi të re të BE-së në kryeqytetin e Groenlandës, duke demonstruar angazhimin në rritje të Bashkimit Evropian për çështjet që kanë të bëjnë me ishullin Arktik.
