Tregu i energjisë është në rrëmujë. Prej pothuajse dy muajsh mungon mbi 10% e furnizimit global me naftë për shkak të mbylljes së ngushticës së Hormuzit. Kësaj situate të paprecedentë i shtohet tani vendimi historik i Emirateve të Bashkuara Arabe për t’u larguar, pas 58 vitesh, nga OPEC-u, karteli i vendeve prodhuese të naftës. Por pse Abu Dhabi mori këtë vendim drastik? Dhe çfarë efektesh do të ketë për Italinë?
Çfarë është OPEC-u?
OPEC është organizata e vendeve eksportuese të naftës. U themelua në vitin 1960 nga Irani, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Venezuela gjatë konferencës së Bagdadit. Me kalimin e kohës u zgjerua me anëtarë të rinj. Aktualisht, para largimit të Emirateve, OPEC kishte 12 shtete anëtare, përfshirë Algjerinë, Nigerinë, Libinë, Gabonin, Kongon dhe Guinenë Ekuatoriale. Që nga viti 2016, edhe 10 vende të tjera prodhuese, përfshirë Rusinë, iu bashkuan duke krijuar të ashtuquajturin “OPEC+”.
Për çfarë shërben organizata?
OPEC ka si mision të koordinojë politikat e prodhimit dhe çmimeve të vendeve eksportuese të naftës. Qëllimi është të sigurojë furnizim të qëndrueshëm dhe të përballueshëm për konsumatorët, të ardhura të qëndrueshme për prodhuesit dhe fitime të drejta për investitorët. Në praktikë, është një kartel që rregullon ofertën e një prej mallrave më të rëndësishëm për ekonominë botërore.
Sa prodhim kontrollon?
Vendet e OPEC kontrollojnë rreth 35% të prodhimit botëror të naftës dhe rreth 50% të eksporteve. Nëse përfshihet edhe OPEC+, kjo shifër rritet në 40–50%. Vendimet e tyre kanë ende ndikim të rëndësishëm në çmime, edhe pse më pak se në të kaluarën.
Sa pushtet ka në treg?
Dikur shumë: embargoja e naftës në vitin 1973 shkaktoi një krizë globale. Sot ndikimi është më i kufizuar për shkak të hyrjes së aktorëve të rinj si SHBA, që falë “fracking” janë bërë prodhues dhe eksportues të mëdhenj. Gjithashtu, OPEC është më pak i bashkuar se më parë.
Nga vijnë tensionet?
Disa vende mendojnë se organizata favorizon interesat e Arabisë Saudite. Në vitin 2018, Katari u largua për shkak të tensioneve me Riadin. Megjithatë, roli i tij ishte më i vogël krahasuar me atë të Emirateve.
Sa peshojnë Emiratet në OPEC?
Emiratet prodhojnë rreth 4% të naftës globale (rreth 2.9 milion fuçi në ditë). Brenda OPEC, ato përbëjnë rreth 12% të prodhimit, një peshë e konsiderueshme.
Pse u larguan?
Arsyeja kryesore janë tensionet me Arabinë Saudite, përfshirë konfliktet indirekte në rajon dhe qëndrimet e ndryshme ndaj Iranit. Lufta me Iranin ishte “pika e fundit” që shtyu vendimin.
Pse tani?
Vendimi ishte planifikuar prej kohësh, por kriza e shkaktuar nga mbyllja e Hormuzit e bëri momentin të përshtatshëm, pasi tregu ishte tashmë në kaos.
Çfarë ndodh tani?
Jashtë OPEC, Emiratet mund të rrisin prodhimin pa kufizime. Nëse rrisin furnizimin, kjo mund të ulë çmimet e naftës – por vetëm nëse zgjidhet kriza e Hormuzit.
