Kancelari gjerman Friedrich Merz ka propozuar një model të ri integrimi gradual në Bashkimin Europian jo vetëm për Ukrainën, por edhe për vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Shqipërinë. Në një letër drejtuar Presidentes së Komisionit Europian Ursula von der Leyen, Presidentit të Këshillit Europian Antonio Costa dhe presidentit të Qipros Nikos Christodoulides, Merz kërkon “zgjidhje inovative” për të përshpejtuar zgjerimin e BE-së.
Ndërsa fokusi kryesor i letrës është Ukraina, kancelari gjerman ndalet veçmas edhe tek Ballkani Perëndimor dhe Moldavia, duke pranuar se vendet e rajonit kanë vite që presin anëtarësimin e plotë në Bashkimin Europian. Për këtë arsye, ai propozon hapa të ndërmjetëm integrimi, që do t’i afronin gradualisht vendet kandidate me strukturat europiane edhe para anëtarësimit formal.
“Ne mund të parashikojmë edhe për këto vende hapa të konsiderueshëm në rrugën e tyre drejt anëtarësimit, për shembull me qasje të privilegjuar në Tregun e Brendshëm dhe lidhje më të ngushta me institucionet evropiane në procesin e përditshëm të vendimmarrjes, për shembull duke u dhënë statusin e vëzhguesit vendeve të Ballkanit Perëndimor në të gjitha institucionet përkatëse të BE-së, dhe duke mbajtur seanca të përbashkëta të Komisionit Evropian ose Parlamentit Evropian me përfaqësues të vendeve të Ballkanit Perëndimor që lidhen me çështje që lidhen drejtpërdrejt me rajonin”, shkruan Merz në letër.
Për Ballkanin Perëndimor, Merz propozon:
-akses të privilegjuar në Tregun e Përbashkët Europian,
-status vëzhguesi në institucionet kryesore të BE-së,
-zhvillimin e seancave të përbashkëta mes Komisionit Europian, Parlamentit Europian dhe përfaqësuesve të vendeve të rajonit për çështje që lidhen drejtpërdrejt me Ballkanin Perëndimor.
Në letër, Merz thekson se integrimi gradual mund të ndërtohet “me blloqe”, duke u dhënë vendeve kandidate përfitime konkrete sipas progresit në reforma dhe në zbatimin e legjislacionit europian. Sipas tij, kjo do të krijonte një “dinamikë të re” për zgjerimin dhe do të nxiste ambicien për reforma të mëtejshme.
LETRA E PLOTË
Zgjerimi i Bashkimit Evropian është një domosdoshmëri gjeopolitike. Megjithatë, procesi i zgjerimit zgjat shumë. Kuptohet, kjo krijon frustrim midis vendeve kandidate – dhe gjithashtu midis Shteteve Anëtare. Prandaj, jam i bindur se na duhet një dinamikë e re për Ukrainën, si dhe për Ballkanin Perëndimor dhe Moldavinë. Më lejoni të filloj me rastin e Ukrainës: Meqenëse jemi tani në vitin e pestë të luftës së agresionit të Rusisë kundër Ukrainës, duhet të përparojmë shpejt me anëtarësimin e Ukrainës në BE. Ukraina po bën përparim të konsiderueshëm në negociatat e pranimit. Dhe Komisioni Evropian me të drejtë e rendit vendin midis favoritëve kryesorë në proceset e pranimit në BE. Kjo është edhe më e jashtëzakonshme duke pasur parasysh rrethanat më sfiduese me të cilat duhet të përballet Ukraina si një vend në luftë.
Është e qartë se nuk do të jemi në gjendje ta përfundojmë procesin e pranimit së shpejti, duke pasur parasysh pengesat e panumërta, si dhe kompleksitetet politike të proceseve të ratifikimit në Shtete të ndryshme Anëtare. Megjithatë, duke pasur parasysh procesin e paqes, nuk kemi kohë për vonesa të mëtejshme. Tani është koha për të ecur me guxim përpara me integrimin e Ukrainës në BE përmes zgjidhjeve inovative si hapa të menjëhershëm përpara. Ne duam që Ukraina të bëhet anëtare e plotë e Bashkimit Evropian. Prandaj, ne duhet, menjëherë dhe pa vonesë, të hapim zyrtarisht të gjitha grupet e negociatave. Duke ndjekur diskutimet tona, gjithashtu me Presidentin Zelenskyy në takimin tonë informal të Këshillit Evropian në Qipro, sugjeroj që të diskutohet më tej ideja e asaj që unë e quaj një “anëtarësi e asociuar” për Ukrainën – një model që do të nënkuptonte një hap vendimtar në rrugën e Ukrainës drejt anëtarësimit të plotë dhe do ta ndihmonte Ukrainën në këtë rrugë.
Nuk do të ishte një dritë anëtarësimi, por do të shkonte shumë përtej Marrëveshjes ekzistuese të Asociimit dhe do të përshpejtonte më tej procesin e pranimit. Ideja ime është të bëj që tani një hap unik të përfshirjes së drejtpërdrejtë të Ukrainës në substancën dhe strukturat e Bashkimit Evropian duke pasur parasysh situatën e veçantë në të cilën është detyruar vendi. Ajo që unë parashikoj është një zgjidhje politike që e afron Ukrainën ndjeshëm me Bashkimin Evropian dhe institucionet e tij kryesore menjëherë, pa ndikuar në negociatat e vazhdueshme të pranimit, por përkundrazi duke nxitur dhe mbështetur këtë proces. Nuk do të kërkonte ratifikimin e Traktatit të Anëtarësimit sipas Nenit 49 të Traktatit për Bashkimin Evropian dhe asnjë ndryshim në Traktat, por thjesht një marrëveshje të fortë politike. Statusi si Shtet Anëtar i Asociuar mund të përfshijë, ndër të tjera:
Pjesëmarrjen në mbledhjet e Këshillit Evropian dhe Këshillit të Bashkimit Evropian (pa të drejtë pjesëmarrjeje në votim), • Një Anëtar të Asociuar të Komisionit (pa portofol, që merr pjesë plotësisht përveç në votim),
• Anëtarë të Asociuar të Parlamentit Evropian (pa të drejtë vote), • Një Gjyqtar të Asociuar të Gjykatës Evropiane të Drejtësisë (formalisht një “Asistent Raportues”) e kështu me radhë.
• Zbatimin hap pas hapi të acquis communautaire sipas progresit të Ukrainës në negociatat e anëtarësimit – jo automatikisht, por pas miratimit nga Këshilli dhe me klauzolat përkatëse mbrojtëse,
• Buxheti i BE-së (dhe Korniza Financiare Shumëvjeçare) nuk do të zbatoheshin menjëherë plotësisht për Ukrainën. Në vend të kësaj, programet nën menaxhim të drejtpërdrejtë mund të zbatohen hap pas hapi sipas progresit në negociatat e pranimit dhe me klauzola mbrojtëse,
• Përputhje e plotë me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë nga Ukraina dhe një angazhim politik nga Shtetet Anëtare për të zbatuar nenin 42 paragrafi 7 të Traktatit për Bashkimin Evropian edhe në lidhje me Ukrainën, në mënyrë që të krijohet një garanci e konsiderueshme sigurie.
• Një mekanizëm rikthimi (alternativisht një klauzolë mbylljeje) në rast të një kthimi prapa në vlerat themelore të Bashkimit Evropian, veçanërisht sundimin e ligjit, ose strukturat strukturore.
Hapa prapa në negociatat e pranimit. Ukraina është anëtare e familjes evropiane dhe ne do të vazhdojmë ta mbështesim Ukrainën në ndërtimin e një të ardhmeje paqësore dhe të begatë brenda Bashkimit Evropian. Me këtë qasje, Ukraina do të bënte një hap të madh përpara, duke ardhur menjëherë drejt anëtarësimit të plotë. Ne do t’i ofronim tashmë Ukrainës një ekuivalent të konsiderueshëm të anëtarësimit që tejkalon shumë atë që mund të ofrojmë në afat të mesëm përmes metodologjisë sonë të pranimit, veçanërisht duke pasur parasysh procesin e ratifikimit. Paralelisht, ne do të vazhdojmë me procedurën e rregullt të pranimit për të siguruar që të arrijmë edhe pranimin formal sa më shpejt të jetë e mundur. Siç u diskutua në Qipro, jam shumë i vetëdijshëm për faktin se ky propozim do të ngrejë disa pyetje mbi fizibilitetin e tij politik, teknik dhe ligjor. Por jam i bindur se të gjitha këto pyetje mund të zgjidhen nëse marrim një qasje konstruktive ndaj këtij statusi të veçantë, pasi do të jetë një sinjal i fortë politik që Ukraina dhe qytetarët e saj kanë kaq nevojë urgjente në luftën e tyre të vazhdueshme kundër agresionit rus. Më lejoni të theksoj edhe një pikë tjetër.
Propozimi im pasqyron situatën specifike të Ukrainës, një vend në luftë. Do të ndihmojë në lehtësimin e bisedimeve të vazhdueshme të paqes si pjesë e një zgjidhjeje të negociuar për paqe. Kjo është thelbësore jo vetëm për sigurinë e Ukrainës, por edhe për sigurinë e të gjithë kontinentit. Është po aq e qartë për mua se kjo nuk duhet dhe nuk do të ndikojë te vendet e tjera kandidate në proceset e tyre të pranimit. Në fakt, edhe ato do të përfitojnë nga bisedimet e suksesshme të paqes dhe një Ukrainë e sigurt.
Dhe ne duhet të qëndrojmë të vendosur në premtimin tonë se vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Moldavia mund të bashkohen me Bashkimin Evropian, siç përcaktohet në kriteret e Kopenhagenit dhe parashikohet në Axhendën e Selanikut të vitit 2003. Qëllimi ynë nuk ka ndryshuar: përfundimi i Bashkimit Evropian duke sjellë të gjitha vendet kandidate në Bashkim. Unë sugjeroj që të shqyrtojmë zgjidhje inovative edhe për ato vende kandidate që janë përgatitur për pranimin e tyre prej një kohe të gjatë tani dhe që të përshpejtojmë edhe procesin e tyre të pranimit. Së bashku me kolegët, do të vazhdoj të punoj për këtë. Ne mund të parashikojmë edhe për këto vende hapa të konsiderueshëm në rrugën e tyre drejt anëtarësimit, për shembull me qasje të privilegjuar në Tregun e Brendshëm dhe lidhje më të ngushta me institucionet evropiane në procesin e përditshëm të vendimmarrjes, për shembull duke u dhënë statusin e vëzhguesit vendeve të Ballkanit Perëndimor në të gjitha institucionet përkatëse të BE-së, dhe duke mbajtur seanca të përbashkëta të Komisionit Evropian ose Parlamentit Evropian me përfaqësues të vendeve të Ballkanit Perëndimor që lidhen me çështje që lidhen drejtpërdrejt me rajonin.
Integrimi gradual mund të vendoset duke ndërtuar blloqe që mund të jenë baza për zbatimin e plotë të fushave përkatëse të politikave dhe më pas të shoqërohet me mbështetje të shtuar në procesin e zbatimit të acquis. Përveç kësaj, ne mund ta përmirësojmë integrimin institucional të lartpërmendur në bazë të progresit thelbësor. E gjithë kjo mund t’i afrojë ndjeshëm vendet kandidate me ne dhe kështu të nxisë një ambicie të re për reforma të mëtejshme të nevojshme për të arritur anëtarësimin e plotë. Pres me padurim t’i diskutoj këto ide me ju dhe midis kolegëve tanë në Këshillin Evropian. Qëllimi im do të ishte të arrija një marrëveshje së shpejti dhe të krijoja një Task Forcë të dedikuar për të përpunuar detajet. Jam i bindur se do të gjejmë një mënyrë të përbashkët për Ukrainën, si dhe për kandidatët e tjerë!
