Në mars të vitit 2022, ndërsa Evropa shtrëngoi lakun e sanksioneve dhe oligarkëve rusë, një jaht madhështor prej 65 milionë eurosh u sekuestrua në portet italiane.
Lady M i përkiste Alexey Mordashov, njërit prej industrialistëve më të pasur rusë. Vetëm dje, një anije e dytë e lidhur me emrin e tij ‘Nord’ u pa duke kaluar Ngushticën e Hormuzit, duke lënë pas… urdhër-arreste dhe, sigurisht, pikëpyetje.
Por kush është manjati rus që ndikon edhe në çmimet e makinave?
Mordashov nuk është një “djalë makinash” në kuptimin klasik. Nuk po flasim për një koleksionist klasik të pasur të automjeteve luksoze ose një investitor në markat premium. Ai është njeriu që ndërtoi një perandori çeliku – dhe në një moment vendosi të hynte vetë në prodhim.
Në fillim të viteve 2000, nëpërmjet Severstal, prodhuesit të çelikut që kontrollon me një pjesëmarrje prej rreth 77% në aksione, krijoi një krah industrial autonom të dedikuar për industrinë e automobilave. Kjo kompani quhej Severstal-auto dhe u themelua zyrtarisht në vitin 2002. Disa vite më vonë, me Mordashov si kryetar të bordit, Severstal-auto u listua në bursë dhe filloi të prodhonte makina në partneritet me Fiat dhe SsangYong (Daewoo).
Struktura e kontrollit ishte e qartë: Mordashov zotëronte 100% të Newdeal Investments, e cila nga ana tjetër zotëronte pothuajse 88% të Severstal-auto. Në të njëjtën kohë, kompania kontrollonte dy degë që ia vlen të përmenden: UAZ, prodhuesi i njohur rus i automjeteve jashtë rrugës dhe komerciale, dhe ZMZ, një fabrikë motorësh që mbulonte nevojat e prodhimit të të gjithë zinxhirit. Ky ishte, në çdo kuptim, një ekosistem i plotë automobilistik: nga motori deri te shitja.
Në janar 2007, Mordashov hoqi dorë nga kontrolli i drejtpërdrejtë i Severstal-auto. Blloku kontrollues i kaloi Vadim Shvetsov, dhe kompania më vonë u riemërua SOLLERS. Që nga ai moment, marrëdhënia e tij me industrinë e makinave ndryshoi karakter, por kurrë nuk u zhduk.
Sollers vazhdoi të ndërtonte partneritete të mëdha: një sipërmarrje e përbashkët 50/50 me Ford në vitin 2011, një e ngjashme me Mazda në vitin 2012, dhe më vonë me Isuzu për kamionë të mesëm. Në vitin 2016, u lançua një projekt ambicioz për të prodhuar motorë Mazda në Lindjen e Largët Ruse me një investim që tejkalonte 2.8 miliardë rubla. Këto lëvizje tani i përkisnin Sollers, jo direkt Mordashov. Por ato janë një vazhdim i natyrshëm i zinxhirit që ai vetë ngriti.
Këtu qëndron pika më e rëndësishme. Mordashov, përmes Severstal, mbetet thellësisht i lidhur me industrinë e automobilave, jo si prodhues, por si njeriu që furnizon materialin nga i cili prodhohen makinat.
Severstal ka qenë një furnizues kryesor i fletëve të çelikut për prodhuesit e pajisjeve origjinale (OEM) dhe prodhuesit e komponentëve për dekada të tëra. Dokumentet zyrtare të kompanisë regjistrojnë dërgesa të miratuara të çelikut të galvanizuar për Ford Motor Company dhe Ford Sollers për dhjetëra lloje komponentësh. Ata përmendin klasat speciale të çelikut të zhvilluara ekskluzivisht për Renault, Hyundai-Kia dhe Benteler Automotive.
Në të njëjtën kohë, Severstal merr pjesë në sipërmarrje të përbashkëta për përpunimin e metaleve me Mitsui, Gonvarri dhe Gestamp, kjo e fundit e specializuar në pjesë strukturore të karrocerisë për prodhuesit e automjeteve, me objekte afër fabrikave Volkswagen dhe Peugeot-Citroën.
Thënë thjesht, në çdo makinë që u prodhua në Rusi dhe u nis për në të gjithë Evropë, çeliku i Mordashov ishte i pranishëm.
Kur BE, Mbretëria e Bashkuar dhe SHBA vendosën sanksione ndaj Mordashov dhe Severstal pas pushtimit të Ukrainës, goditja nuk erdhi drejtpërdrejt në asnjë fabrikë makinash që ai tani kontrollon. Ajo erdhi në krahun e sipërm, industrinë e furnizimit që mbështet prodhuesit. Severstal njoftoi një pezullim të eksporteve në BE. Ford doli nga Sollers për një tarifë nominale. Mazda shiti 50% të sipërmarrjes së përbashkët për 1 euro, me një opsion blerjeje që përfundimisht skadoi pa efekt në vitin 2025.
Ky ishte ndikimi i sanksioneve në bazën industriale që Mordashov ndihmoi në ndërtimin, një shpërbërje graduale e partneriteteve perëndimore në industrinë ruse të automobilave.
Ndryshe nga miliarderët e tjerë rusë, nuk ka prova të forta që Mordashov mban një koleksion personal supermakinash ose është i përfshirë aktivisht në markat luksoze. Gjurma e tij e dokumentuar luksoze janë jahtet, Lady M e sekuestruara dhe Nord i arratisur. Për makinat, burimet heshtin.
Megjithatë, kjo nuk e zvogëlon rëndësinë e lidhjes së tij me industrinë, thjesht i jep asaj një karakter të ndryshëm. Mordashov është një industrialist që për vite me radhë kontrolloi drejtpërdrejt si prodhimin e makinave ashtu edhe rrjedhën e çelikut që i ushqen ato. Sot, prodhimi i drejtpërdrejtë ka kaluar në duar të tjera, por çeliku është ende aty, dhe pa çelik, nuk ka makinë.
