ZEF PREÇI
Shkak për këtë koment u bë debati i sotëm në Komisionin e Ekonomisë të Kuvendit të Shqipërisë mbi statusin e kompanive të tipit offshore apo të regjistruara në parajsat fiskale dhe përpjekjet e sforcuara të ministrit Ahmetaj për t’iu shmangur thelbit të pyetjes në publik rreth kësaj teme… Në fakt, nëse shohim shtypin e Bashkimit Europian vërehet se, për fat të keq, vendi ynë po noton “kundër rrymës”… Kështu, vetëm dy muaj më parë, ministrat e financave të vendeve të BE-së diskutuan dhe ranë dakord që në muajin dhjetor të miratojnë një listë të zezë të parajsave fiskale (www.reuters.com/ article/us-eu-ecofin/eu-plans-adoption-of-tax-haven-list-in-december-eus-toniste)
Për këtë qëllim ka qenë angazhuar Zyra e Trajtimit të Koncesioneve në Ministrinë e Zhvillimit të Ekonomisë, Tregtisë dhe Turizmit, por deri në ditën e sotme duket se kjo çështje është arkivuar me kohë, aq sa nuk dihet as numri i kompanive offshore, që kanë marrë nën kontroll shumicën e koncesioneve në ekonominë tonë kombëtare. Edhe kur filloi i ashtuquajturi “aksion kundër informalitetit”, nga ana e qeverisë ka pasur një angazhim për të hetuar në drejtim të këtyre kompanive dhe për të frenuar përdorimin e mekanizmave ligjorë për fshehjen e taksave dhe transferimin jashtë vendit në mënyra të dyshimta të kapitaleve dhe fitimeve të siguruara prej tyre, por edhe pasurimin e paligjshëm të zyrtarëve të lartë të vendit.
Sipas një raporti të vitit që shkoi të KLSH-së, vetëm në sektorin e naftës, rreth 1/2 e kompanive strategjike që kanë marrë me koncesion njërën nga pasuritë më të rëndësishme të vendit – shfrytëzimin e zonave naftëmbajtëse, janë kompani offshore, d.m.th., të regjistruara në parajsat fiskale dhe të hyrat në buxhetin e shtetit nga ky sektor janë shumë larg në raport me rritjen agresive të nxjerrjes së naftës nga nëntoka.
Janë disa konkluzione të rëndësishëm që shtynë Bashkimin Europian të ndërmarrë nisma ligjore – që kanë qenë edhe më parë në fuqi në vendet e BE-së, sipas një liste të Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD) që po përforcohen aktualisht – është edhe fakti se tashmë është provuar se nivelet tërheqëse të ulëta të detyrimeve fiskale nuk janë të mjaftueshme për të nxitur praninë e kapitalit të huaj. Po kështu, vihet re lehtë se cilësia e lartë e qeverisjes mbetet përcaktuese, d.m.th., kompani të tilla orientohen drejt vendeve me qeverisje më të dobët, siç është edhe Shqipëria dhe përgjithësisht vendet e Ballkanit Perëndimor.
Ndërsa Komisioni Europian është i shqetë- suar posaçërisht për të luftuar shmangien nga taksat dhe kjo luftë është intensifikuar posaçërisht mbas publikimit të dokumenteve të njohura si “Panama Papers”. Në respekt të mënyrës se si funksionon Komisioni Europian, Brukseli ka propozuar gjithashtu ngritjen e regjistrave publikë që do të zbulonin pronarët e vërtetë të kompanive, të cilët shpesh janë të fshehur nga emra të tjerë në firmat guaskë, në juridiksione “parajsat fiskale”.
Gjithashtu, ka propozuar raportim të detyrueshëm nga firmat e mëdha shumëkombëshe të fitimeve të bëra dhe taksat e paguara në çdo shtet ku ato veprojnë, në një përpjekje për të zbuluar se sa nga të ardhurat e tyre janë transferuar në vendet me tatime të ulëta. Ndërkaq, tri ditë më parë Këshilli i Ministrave ka miratuar projektligjin “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin për turizmin”, ku përcaktohen kriteret që hotelet me 4 dhe 5 yje të marrin statusin special. Sipas këtij projektligji, lehtësitë fiskale i përfitojnë hotelet me 4 yje për vlerë investimi të paktën 8 milionë euro dhe për hotelet me 5 yje të jetë të paktën 15 milionë euro.
Statusi special do të jepet nga Ministria e Ekonomisë, por kriteret e tjera, procedurat dhe dokumentacioni që duhet të plotësojnë subjektet që duan të aplikojnë për statusin “Investitor në strukturë akomoduese me 4 ose 5 yje, status special”, përcaktohen nga Këshilli i Ministrave, duke i lënë fuqi të madhe në dorë këtij të fundit.
Në vlerësimin tim, ky vendim është i nxituar dhe pa dashur të paragjykoj investitorët (ka gjasa të jenë më shumë vendas dhe më pak të huaj), mendoj se ky vendim krijon favorizime të pajustifikuara për disa operatorë ekonomikë që nuk kontribuojnë drejtpërdrejt në zhvillimin ekonomik e shoqëror të vendit, sjell deformimin e tregut dhe të konkurrencës në vend, i jep pushtet të pakufizuar dhe të pakontrollueshëm ministrit përgjegjës për ekonominë dhe krijon humbje të panevojshme në të ardhurat buxhetore për një periudhë të gjatë kohë.
Shkalla ende e lartë e informalitetit në vend, nevoja për të zhvilluar disa sektorë të tjerë prioritarë, siç është bujqësia, industria e lehtë dhe ushqimore, agro-përpunimi, por edhe disa degë të industrisë për të cilat vendi ynë ka lëndë të parë (p.sh. minerale) etj., bëjnë që ky favorizim fiskal të jetë thjesht favorizues për lobe të caktuara të biznesit, për oligarkë dhe lobistë të ndryshëm vendas dhe të huaj, si dhe të shndërrohet në një mjet përmes të cilit të kanalizohet një pjesë e parave të pista të grumbulluara për shkak të “korrjeve të bollshme” dhe stoqeve të kanabis sativa të vitit që shkoi.
Ndërsa për parajsat fiskale, do të ishte në interesin kombëtar që qeveria të merrte masa të ngjashme me ato që po ndërmerr Komisioni Europian dhe jo të bëjë të kundërtën, si në rastin e “turizmit elitar”, që për të qenë vërtet elitar, ka nevojë para së gjithash për një ekonomi kombëtare të zhvilluar, për fuqi blerëse të popullsisë, për infrastrukturë bashkëkohore, për sundim të ligjit, për rend e siguri publike të jetës e pronës, etj.
