Nga Arianit Shehu
Për më shumë se 25 vite kam pasur privilegjin të drejtoj programe të financuara nga Qeveria Amerikane për promovimin e demokracisë, qeverisjes së mirë dhe sigurisë në rajone të ndërlikuara: nga Ballkani, te ish-shtetet e Bashkimit Sovjetik, e deri në Lindjen e Mesme. Kam pasur fatin të jem dëshmitar i Revolucionit Portokalli në Ukrainë dhe zhvillimeve demokratike në Gjeorgji, kur këto vende kërkonin të shkëputeshin nga ndikimi rus, si dhe i gjithë valës së Pranverës Arabe. Kam drejtuar programe për luftimin e terrorizmit dhe ekstremizmit të dhunshëm në zona konflikti dhe pasigurie. Kam parë nga afër shoqëri që protestojnë për të drejtën, dinjitetin dhe llogaridhënien; por kam parë edhe raste kur protesta e qytetarit të ndershëm instrumentalizohet, deformohet dhe përdoret si mjet për interesa që nuk kanë lidhje me demokracinë. Prandaj e them me përgjegjësi: dallimi mes revoltës së sinqertë dhe njollosjes së organizuar nuk është gjithmonë i dukshëm në ditën e parë, por bëhet i qartë kur shohim se kush përfiton nga dobësimi i shtetit.
Suksesi dhe Progresi i Shqipërisë Nuk Ndalet
Shqipëria e sotme nuk është Shqipëria e izolimit, e kaosit institucional apo e tranzicionit pa drejtim. Nën drejtimin e Edi Ramës dhe qeverisë së tij, vendi ka bërë hapa të rëndësishëm në rrugën evropiane, ka forcuar profilin ndërkombëtar, ka zhvilluar turizmin, ka tërhequr investime strategjike, ka modernizuar infrastrukturën, ka rritur rolin e Shqipërisë në NATO dhe ka ruajtur një orientim të qartë pro-perëndimor në kohë të trazuara gjeopolitike. Kjo shihet më së miri edhe nga vlerësimet e institucioneve ndërkombëtare si Banka Botërore dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar, sipas të cilave ekonomia shqiptare pritet të vazhdojë të rritet ndjeshëm më shpejt se mesatarja e Bashkimit Evropian në vitet e ardhshme, me projeksione që e vendosin Shqipërinë rreth nivelit 3.4–3.8% rritje, ndërsa rritja e BE-së mbetet afërsisht në nivelet 1.1–1.5%. Kjo nuk do të thotë se çdo gjë është e përsosur; por do të thotë se Shqipëria është në drejtimin e duhur.
Atëherë shtrohet pyetja: kush vallë përfiton nga njollosja e kësaj qeverisjeje?
Kush përfiton kur Shqipëria paraqitet si vend i pasigurt për investitorët? Kush përfiton kur çdo projekt i madh sulmohet para se të shqyrtohet me fakte? Kush përfiton kur reforma, zhvillimi dhe partneritetet strategjike trajtohen jo si mundësi kombëtare, por si objekt sherri politik? Në demokraci, kritika është e domosdoshme. Transparenca është e domosdoshme. Mbrojtja e mjedisit është e domosdoshme. Por shkatërrimi i besimit te shteti, te institucionet dhe te miqtë strategjikë të Shqipërisë nuk është patriotizëm; është shërbim ndaj agjendave që duan një Shqipëri të vogël, të përçarë dhe të ngadalësuar.
Interesi Serbo-Rus
Nuk është sekret se interesat serbo-ruse në Ballkan kanë qenë historikisht të lidhura me dobësimin e projekteve euro-atlantike. Një Shqipëri që ecën drejt BE-së, që forcon partneritetin me SHBA-në, që mbështet Kosovën, që qëndron e rreshtuar me NATO-n dhe me sanksionet perëndimore kundër agresionit rus, nuk i përshtatet as Moskës dhe as atyre qarqeve në Beograd që ende e shohin rajonin me logjikën e dominimit. Rusia kërkon një Ballkan të ngrirë, të përçarë dhe të lodhur nga demokracia. Serbia nacionaliste kërkon që shqiptarët të duken si problem, jo si faktor stabiliteti. Prandaj çdo sukses i Shqipërisë është shqetësim për ata që duan ta mbajnë rajonin peng të së kaluarës.
Edhe Aleksandar Vučić ka interes të qartë politik që Shqipëria të mos avancojë me shpejtësi në procesin e integrimit evropian. Një Shqipëri që afrohet me BE-në, që forcon institucionet dhe që fiton peshë diplomatike, e ndryshon balancën në rajon. Ajo e bën më të vështirë narrativën serbe se shqiptarët janë faktor destabilizues. E bën më të fortë zërin e Kosovës. E bën më të dukshëm kontrastin mes një vendi që ecën me Perëndimin dhe një politike serbe që shpesh lëkundet mes Brukselit dhe Moskës. Për Beogradin zyrtar, një Shqipëri e suksesshme nuk është thjesht konkurrente rajonale; është dëshmi se projekti shqiptar euro-atlantik po fiton.
Elementet Evropiane Anti-Shqiptare
Në të njëjtën kohë, brenda disa vendeve evropiane ekzistojnë elemente të së majtës radikale dhe së djathtës radikale që ushqejnë paragjykime të vjetra kundër shqiptarëve. E djathta ekstreme shpesh i sheh shqiptarët përmes lenteve të emigracionit, krimit dhe frikës kulturore. E majta ekstreme, në disa raste, i sheh investimet strategjike, partneritetet me SHBA-në dhe zhvillimin turistik si shenja të “kapitalizmit të egër”, pa pranuar se vendet e vogla kanë nevojë për kapital, vende pune dhe integrim ekonomik. Këto dy ekstreme, edhe kur nisen nga pozicione të ndryshme, takohen në një pikë: duan ta paraqesin Shqipërinë si problem, jo si histori suksesi.
Historikisht, në skenën politike evropiane ka pasur elemente dhe qarqe që, të shtyra nga interesa ideologjike, lidhje me Moskën, afërsi me narrativat serbe apo paragjykime të vjetra anti-shqiptare, kanë punuar kundër avancimit të Shqipërisë dhe shqiptarëve në rrugën euro-atlantike. Këto qarqe e kanë parë shpesh fuqizimin e Shqipërisë, mbështetjen për Kosovën dhe konsolidimin e faktorit shqiptar në Ballkan jo si kontribut për stabilitetin rajonal, por si kërcënim për balancat e vjetra që i shërbenin ndikimit rus dhe interesave nacionaliste serbe. Prandaj, sa herë Shqipëria afrohet më shumë me BE-në, forcon aleancën me SHBA-në dhe merr rol më të rëndësishëm rajonal, këto zëra aktivizohen për ta relativizuar, penguar apo njollosur këtë progres.
Ka edhe një dimension tjetër: disa interesa të huaja kërkojnë ta përdorin Shqipërinë si trampolinë për të goditur Presidentin Donald Trump dhe familjen e tij. Në vend që projektet të diskutohen me maturi, me ligj, me standarde mjedisore dhe me transparencë institucionale, ato shndërrohen menjëherë në armë në luftën politike të tyre. Shqipëria nuk duhet të bëhet skenë e betejave të brendshme të askujt. Shqipëria duhet të mbrojë interesin e vet kombëtar: investime serioze, mbrojtje të mjedisit, partneritet me SHBA-në dhe zhvillim që u shërben qytetarëve shqiptarë.
Prandaj debati i sotëm nuk duhet të jetë mes atyre që duan zhvillim dhe atyre që duan natyrë; Shqipëria ka nevojë për të dyja. Debati i vërtetë është mes atyre që duan ta ndërtojnë shtetin me standarde dhe atyre që duan ta shembin besimin te çdo sukses. Mes atyre që kërkojnë transparencë dhe atyre që kërkojnë kaos. Mes atyre që duan Shqipërinë në Evropë dhe atyre që përfitojnë kur Shqipëria pengohet në prag të Evropës.
Protesta është pjesë thelbësore e demokracisë dhe askush nuk duhet ta mohojë të drejtën e qytetarëve për të ngritur zërin, për të kërkuar llogari dhe për të kundërshtuar vendime publike. Por në një demokraci serioze, protesta nuk mund të përdoret automatikisht si arsye për të shpërfillur vullnetin e lirë të qytetarëve të shprehur në zgjedhje vetëm një vit më parë. Protesta ka në çdo vend të botës – në Evropë, në Amerikë, në shoqëritë më të zhvilluara demokratike – por askund nuk mund të zëvendësojë institucionet, zgjedhjet dhe mandatin politik të dhënë nga populli. Demokracia nuk është vetëm e drejta për të protestuar; është edhe respektimi i rezultatit të kutisë së votimit, deri në momentin kur qytetarët vendosin ndryshe në zgjedhjet e ardhshme.
Unë besoj se Shqipëria duhet të vazhdojë përpara. Me llogaridhënie, por jo me linçim. Me mbrojtje të interesit publik, por jo me shërbim ndaj interesave të huaja. Sepse sot, më shumë se kurrë, Shqipëria ka nevojë për qartësi strategjike: të ecë drejt BE-së, të forcojë aleancën me SHBA-në, të mbrojë Kosovën, të tërheqë investime serioze dhe të mos lejojë që zhurma e përkohshme ta ndalë rrugën e saj historike.
Arianit Shehu shërben si Drejtor Ekzekutiv i Qendrës Amerikane për Luftimin e Terrorizmit dhe Ekstremizmit, me seli në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Për më shumë se dy dekada, ai ka shërbyer si Drejtor i Lartë i Institutit Kombëtar Demokratik Amerikan në më shumë se 20 shtete. Gjithashtu, për shumë vite ka shërbyer si këshilltar i ish-Sekretares Amerikane të Shtetit, znj. Madeleine Albright, në Institutin Aspen dhe Këshillin Atlantik. Gjatë luftës në Kosovë, z. Shehu ka shërbyer si korrespondent lufte për gazetën prestigjioze Los Angeles Times. Ai gjithashtu ligjëron në Universitetin e Philadelphias.
