Nga Fatjona R. Lubonja Ed.D
Edukim, Neuroscience, & Behavior
Duke u bazuar në studimet e neuroshkences sëmundjet mendore janë ç’rregullime të trurit, pra kanë një bazë biologjike (Griesinger W. 1861; Menninger K, et al, 1959) dhe si të tilla duhen trajtuar si ç’do sëmundje fizike. Sëmundjet mendore tek fëmijet përballohen me vështirësi si në shoqëri ashtu dhe në edukimim, duke mos e trajtuar në diskutimet bashkëkohore, gjë që ka penguar bisedën e hapur në shoqëri për edukimin dhe kuptimin e këtyre ç’rregullimet. Duhet patur në konsideratë që trajtimi/edukimi dhe mbrojtja e ç’do fëmije pa diskriminim është një e drejtë ligjore në shtetin Shqiptar (Ligj Nr. 18/2017).
Mësimi i fëmijëve në kushte shtëpie përfshirë gjatë pandemisë së koronavirus po dëshmon të jetë realitet i ri arsimor dhe i pa programuar për të përballuar një popullatë të veçantë sic janë fëmijët me probleme të trurit. Kjo pjesë e fëmijëve në zhvilim kërkon një program më të specializuar dhe të modifikuar në krahasim me edukimin tradicional të fëmijëve në përgjithësi.
Nevojat e këtyre fëmijëve janë nga më të ndryshmet të cilat varen nga problemet shëndetsore të zhvillimit të fëmijës, vështirësitë e krijuara nga ana sociale, abuzimet, vështirësi ekonomike, shëndetsore, institucionale, dhe pedagogjike. Këto faktorë influencojnë direkt në zhvillimin e trurit të fëmijeve, në shëndetin mendor, në përmirësimin apo përkeqësimin e problemeve duke i lënë prindërit të ndjehen vetem, të pafuqishëm dhe të injoruar në kauzën e tyre të vështirë dhe humane.
Patologjia e këtyre ç’rregullieve e bën faktorin e edukimit/trajtimit të vëshirë në kushte shtëpie apo distance. Me konkretisht mund të shpjegohet përshembull se ç’rregullimi i spektrit autik (ASD) karakterizohet pjesërisht në angazhimi atipik i vëmendjes, i reflektuar në sensivitet të ekzagjeruar dhe të ndryshueshem ndaj stimujve shqisorë (Granovetter. M.,et, al. 2020). Gjithashtu ADHD dhe ADD janë çrregullime tek fëmijët që tregojnë dëmtime të funksionit ekzekutiv, problemet që i kane lidhje me concentrimin apo vëmendjen, problemet që kontrollojnë sjelljen/behavior, hiperaktivitetin (Granovetter. M.,et, al. 2020). Një shpjegim më i thjeshtë është që fëmijët me këto lloj ç’rregullimi e kanë të vështirë apo të pamundur të koncentrohen në komputer apo te kuptojne metodologjine në faqe edukative mësimore në internet apo edhe telefon. Kjo pamundesi për të kuptuar mund edhe to shkaktoj psikoza në sjellje/behavior apo edhe efekte të tjera në ndryshime regresive. Këto janë disa shembuj konkrete veçuar midis një spektriumi të gjërë të ç’rregullimeve të trurit.
Por pyetja themelore që shtrohet është: Si mund të trajtohen apo edukohen koto lloj rastesh në kushte distancore (on-line) shtëpie? Përgjigja e kësaj pyetje të drejton në një aplikim të vështirë përveç faktit patologjik të ç’rregullimit të trurit ashtu edhe shumë faktorëve të tjerë socio-ekonomik. Duke patur parasysh simptomat e shtejlluara më siper, trajtimi më efektiv është një kombinim i mjekimit, trajtimit, dhe menaxhimit të sjelljes/behavior në raste individuale. Kjo është e rëndësishme pasi jo dy raste mund të jenë njësoj, ç’do fëmijë ka zhvillimin e tij unik të trurit dhe duhet trajtur me metodologji të formuluar në basë të analizës individuale. Në varësi të nevojave të tyre, të ndihmohen prindërit të zhvillojnë dhe zbatojnë një kornizë të teknikave të sjelljes për të përdorur në shtëp (sado pak apo minimale). Pavarësisht se në cilën rrugë aplikohet trajtimi edhe sa do pak të jetë e mundur, gjëja e rëndësishme është që ç’rregullimin të trajtohet serrjozisht, me profesionalizem dhe etikë, pasi edhe mungesa elementare e trajtimit mund të ketë efekte të rëndësishme që mund ti ndryshojnë jetën një fëmije dhe familjes së tij.
