Presidenti i SHBA-së, Donald Trump ka shpallur tarifa gjithëpërfshirëse për mallrat e importuara nga pjesa tjetër e botës.
Trump pretendon se një tarifë 10% për të gjitha kombet dhe norma shumë më të larta deri në 50% për vendet individuale do të nxisin ekonominë amerikane dhe do të mbrojnë vendet e punës.
Megjithatë, ka paralajmërime se masa mund të dëmtojë ekonominë botërore dhe të rrisë çmimet për konsumatorët në SHBA dhe në mbarë globin.
Çfarë janë tarifat dhe si funksionojnë ato?
Tarifat janë taksa të ngarkuara për mallrat e blera nga vende të tjera.
Në mënyrë tipike, ato janë një përqindje e vlerës së një produkti. Për shembull, një tarifë prej 25% për një produkt prej 10 dollarësh do të nënkuptonte një tarifë shtesë prej 2,50 dollarësh.
Kompanitë që sjellin mallrat e huaja në vend duhet t’i paguajnë taksën qeverisë.
Firmat mund të zgjedhin të kalojnë një pjesë ose të gjithë koston tek klientët.
Pse Trump po përdor tarifat?
Për dekada, Trump ka argumentuar se SHBA duhet të përdorë tarifat për të rritur ekonominë e saj.
Ai thotë se do të inkurajojnë konsumatorët amerikanë të blejnë më shumë mallra të prodhuara nga Amerika, të rrisin sasinë e taksave të ngritura dhe të çojnë në nivele të mëdha investimesh në vend.
Trump dëshiron të zvogëlojë hendekun midis vlerës së mallrave që SHBA blen nga vendet e tjera dhe vlerës së atyre që u shet atyre. Ai argumenton se Amerika është përfituar nga “mashtruesit” dhe “plaçkitur” nga të huajt.
Presidenti amerikan ka bërë edhe kërkesa të tjera krahas tarifave. Ai kishte në shënjestër Kinën, Meksikën dhe Kanadanë, pasi ai tha se donte që ata të bënin më shumë për të ndaluar emigrantët dhe kontrabandën në SHBA.
Trump ka mbrojtur fuqimisht njoftimin e tij për tarifat, por një numër në rritje i zërave me ndikim brenda Partisë së tij Republikane janë bashkuar me demokratët kundërshtarë dhe liderët e huaj.
Cilat janë ‘tarifat reciproke’ të Trump?
Tarifa minimale prej 10% e Trump për të gjitha importet në SHBA u prezantua më 5 prill.
Mbretëria e Bashkuar, Argjentina, Australia, Brazili dhe Arabia Saudite janë ndër vendet ku kjo vlen.
Megjithatë, shumë vende do të përballen me tarifa shumë më të larta, nga 9 prilli.
Këto tarifa përfshijnë 49% për produktet kamboxhiane, 46% për importet vietnameze dhe 20% për mallrat nga BE.
Trump gjithashtu kishte njoftuar më parë tarifa 25% për mallrat nga Meksika dhe Kanadaja, dhe një tarifë 10% për importet kanadeze të energjisë. Megjithatë, ai më pas njoftoi disa përjashtime dhe vonesa.
Ai ka vendosur gjithashtu tarifa 25% për të gjitha importet e çelikut dhe aluminit dhe makinat e prodhimit të huaj . Një tarifë prej 25% për pjesët e makinave do të fillojë në një datë të mëvonshme.
Importet kineze do të përballeshin me një tarifë prej 54% (një 34% shtesë mbi 20% që ishte shpallur më parë).
Megjithatë, Kina tha në përgjigje se do të vendoste një tarifë hakmarrëse prej 34% për mallrat amerikane. Trump më pas kërcënoi se do të vendoste një tarifë të mëtejshme 50% për Kinën, që do të thotë një tarifë 104% për disa produkte. Kina është zotuar të “luftojë deri në fund”.
Tarifë reciproke do të thotë se ato bazoheshin në atë që vendet tashmë i ngarkonin SHBA-së në formën e tarifave ekzistuese, plus barrierat jotarifore si rregulloret.
Megjithatë, kjo nuk është ajo që ka ndodhur për të gjitha vendet në listë.
Në vend të kësaj, norma tarifore u llogarit në bazë të faktit se do të eliminonte deficitin tregtar të mallrave të SHBA-së me secilin vend.
Disa vende, përfshirë Britaninë e Madhe, kanë aplikuar tarifa edhe pse ata blejnë më shumë nga SHBA se sa i shesin asaj.
A do të rriten çmimet për konsumatorët amerikanë?
Shumë ekonomistë presin që tarifat të rrisin çmimet në një sërë mallrash të importuara, pasi firmat kalojnë disa ose të gjitha kostot e tyre të rritura.
Produktet e prekura mund të përfshijnë gjithçka, nga veshjet te kafeja dhe alkooli te pajisjet elektronike.
Disa firma mund të vendosin gjithashtu të importojnë më pak mallra të huaja, gjë që mund t’i bëjë ato që janë në dispozicion më të shtrenjta.
Çmimi i mallrave të prodhuara në SHBA duke përdorur komponentë të importuar gjithashtu mund të rritet.
Për shembull, pjesët e makinave zakonisht kalojnë kufijtë e SHBA-së, Meksikës dhe Kanadasë disa herë përpara se një automjet të montohet plotësisht.
Çmimet e makinave tashmë pritej të rriteshin si rezultat i tarifave të mëparshme.
Kostoja e një makine të bërë duke përdorur vetëm pjesë nga Meksika dhe Kanadaja mund të rritet me 4,000-10,000 dollarë, në varësi të automjetit, sipas analistëve në Anderson Economic Group.
Masat mund të dëmtojnë gjithashtu ekonominë amerikane.
Mundësia e një recesioni u rrit në 50% pas njoftimit të Trump për tarifat e reja, sipas ish-kryekonomistit të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), Ken Rogoff.
Zyrtarët më të lartë të Trump kanë minimizuar vazhdimisht frikën e recesionit dhe kanë këmbëngulur se tarifat do të zbatohen siç është planifikuar.
Çfarë ka ndodhur me bursat?
Njoftimi i tarifave të Trump ka shkaktuar paqëndrueshmëri në tregjet globale të aksioneve.
Tregjet e aksioneve janë ato ku firmat shesin aksione në biznesin e tyre. Ato pasqyrojnë supozimin më të mirë se çfarë vlen çdo kompani në botë dhe cilat do të jenë fitimet e tyre në të ardhmen.
Çmimet e aksioneve janë goditur sepse investitorët mendojnë se tarifat e reja do të rrisin kostot dhe do të ulin fitimet.
Shumë njerëz preken nga rënia e tregut të aksioneve, edhe nëse nuk investojnë drejtpërdrejt në aksione, për shkak të efektit të dëmshëm në pensionet, vendet e punës dhe normat e interesit./BBC
