Albert Ajnshtajni ka qenë një nga shkencëtarët më të rëndësishëm të historisë. Iu kundërvu publikisht regjimeve despotike të viteve 30 si dhe doli kundër racizmit. Mbështeti lëvizje të të drejtave civile në Amerikë dhe deklaroi në ndonjë rast se racizmi ishte një sëmundje e të bardhëve.
Për këtë arsye kanë shkaktuar një habi disa komente që përmbajnë ditarët e tij, të cilët sapo janë publikuar për herë të parë. Nga tetori i 1922 dhe marsi i 1923 Albert Ajnshtajni udhëtoi në disa vende aziatike dhe hodhi përshtypjet e tij në një seri ditarësh që ruheshin në Universitetin e Prinstonit.
Në to ka shkruajtur gjëra që sot do të etiketoheshin si raciste.
Për kinezët thotë për shembull se u ngjajnë më shumë automatëve sesa personave dhe se ata që punojnë si kafshë duken se nuk vuajnë në formë të ndërgjegjshme. Komenton se në vend që të ulen në stola për të ngrënë e bëjnë të ulur në bisht në të njëjtën mënyrë sikur defekojnë. Dhe si kulm thotë se është e vështirë të dallosh meshkujt nga femrat dhe se nuk e kupton sesi meshkujve u duken tërheqëse femrat kineze për t’u riprodhuar.
Me japonezët është disi më i butë, sepse vlerëson shpirtin e tyre të lartë dhe ndjeshmërinë artistike, por thotë se duken pak inteligjentë. Ka komente të ngjashme edhe për indianët. Të gjitha komentet duhen vendosur në momentin në të cilin janë bërë dhe nuk mund të gjykohen me të njëjtën ashpërsi që do të përdornim në ditët e sotme, por edhe pse kështu ato reflektojnë një fytyrë tjetër të shkencëtarit që konfirmon se si të gjithë njerëzit kishte edhe ai komplekse dhe ishte kontradiktor.
Reagimet
Ditarët habitën për përmbajtjen raciste dhe misogjene të shumë observimeve të fituesit të çmimit Nobel si dhe të një ikone të humanizmit. Disa përdorues bënë thirrje për “bojkotim të Ajnshtajnit”, ndërsa të tjerë thanë se komentet tregojnë se si të gjitha qeniet njerëzore, përfshirë edhe Ajnshtajnin, kanë një dell budadallëku dhe sipërfaqësor. Pjesa më e madhe i doli në mbrojtje shkencëtarit, autorit të një prej përkufizimeve të racizmit si një sëmundje e njerëzve të bardhë dhe ishin të idesë se Kina e asaj kohe ishte shumë ndryshe nga kjo që është sot.
-Ai ndodhej aty gjatë viteve të para të Republikës të vendosur pas 1912, pas një regjimi perandorak. Uria, lufta dhe varfëria kishte pllakosur në vendin kinez. Si mundet që në këtë periudhë kinezët të kishin fituar respektin e Ajnshtajnit?- shkruan një përdorues i The Guardian.
Kjo është fyerje ndaj Kinës? Kjo është qesharake.
Të tjerë e krahasuan Ajnshtajnin me LU Xun, autor i konsideruar si babai i letërsisë kineze moderne dhe i njohur për satirën e tij ndaj shoqërisë kineze në fillim të shek XX.
-Kemi përgëzuar Lu Xun, sepse zbuloi disavantazhet tona. Pse duhet të fajësojmë Ajnshtajnin për këtë, – shkruan një përdorues.
Ky është racizëm i pastër. Ditarët tregojnë që Ajnshtajni është i mirë në fizikë, por i nuk kupton njerëzit në mënyrë absolute.
Edhe televizioni shtetëror kinez në gjuhën angleze “Global Times” foli për këtë temë. Në një editorial dha përgjigjen e kinezëve: “Kemi kuriozitetin se çfarë do të shkruante Ajnshtajni sot, nëse do të shihte sjelljen e hapur të pjesës më të madhe të kinezëve ndaj ditarëve të tij.”
Ky editorial provokoi më shumë se 2000 komente. Një nga përgjigjet që mori më shumë pëlqime thoshte: “Dinjiteti fitohet vetë, nuk ta japin të tjerët.” / bota.al / bota.al
