Nga Aurenc Bebja*, Francë – 21 Qershor 2026
“Victoria Times (Australi)” ka botuar, të enjten e 28 gushtit 1975, në faqen n°5, rrëfimin e udhëtimit asokohe në Shqipërinë komuniste të reporterit të Manchester Guardian, Michael Bailey, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :
Shqipëria : Njeriu i çuditshëm në Kontinent
Nga Michael Bailey, Manchester Guardian
Tiranë, Shqipëri — Aeroporti ndërkombëtar i Tiranës ka një atmosferë fantazmë; terminali gjallërohet vetëm përkohësisht me mbërritjen e fluturimit javor nga bota e jashtme që prek tokën në kryeqytetin e një vendi që duhet të renditet ndër shtetet më të izoluara në botë.
Shqipëria, me një popullsi prej 2.4 milion banorësh, është i vetmi vend në Evropë që ka refuzuar të vendosë marrëdhënie diplomatike si me Shtetet e Bashkuara ashtu edhe me Bashkimin Sovjetik.
Vizitorët e huaj janë të rrallë — më pak se 10,000 pranohen çdo vit — dhe qeveria ka kundërshtuar përpjekjet për t’i shndërruar rërat e bardha të bregdetit Adriatik në një fabrikë fitimprurëse valute për adhuruesit evropianë të diellit.
Shumica e vizitorëve janë anëtarë të grupeve politike simpatizuese, shumë komunistë nga Evropa Perëndimore, të cilët janë zhgënjyer nga zhvillimet në Bashkimin Sovjetik, dhe Shqipëria ka zhvilluar një lloj pelegrinazhi leninist.
Të ftuarit e huaj në Shqipëri vijnë në vendin e tyre, siç theksoi së fundmi udhëheqësi i saj Enver Hoxha; vendi refuzon të dëgjojë “armiqtë që na këshillojnë ta kthejmë vendin tonë në një han me dyer të hapura për këdo, për njerëz me pantallona ose pa pantallona fare, për turistin dhe punëtorin e paguar, për njerëzit e djegur nga dielli me flokë të gjatë që bëjnë orgji të egra në dunat e bukura të popullit tonë.”
Aeroporti i Tiranës tani ka edhe berberin e vet, i cili qetësisht rregullon çdo pasagjer mashkull që mbërrin me flokë që prekin veshët, ndërsa dyqani i suvenireve jo vetëm që shet kujtime të zakonshme, por edhe pantallona për gratë, nëse fundet e tyre janë shumë të gjata ose shumë të shkurtra. Shqipëria është e vendosur të mbajë jashtë vlerat e individualizmit perëndimor edhe në shfaqjet më sipërfaqësore. Ajo i sheh ato si një kërcënim ekstrem për integritetin e saj revolucionar.
Valët radiofonike janë përçues famëkeq të dobët të kufijve ndërkombëtarë dhe, kur televizioni u prezantua për herë të parë në Shqipëri disa vite më parë, shumë njerëz duket se shikonin kanalet e fqinjëve të tyre jugosllavë, italianë dhe grekë. Për të ndalur fluksin e imazheve të huaja, u instalua një sistem kontrolli kundër përhapjes së “dyshimtë” të antenave televizive që mbulonin shumë blloqe banimi. Por televizioni shqiptar nuk arrin në qytetet e largëta të veriut dhe perëndimit të vendit.
Vetëm disa milje nga aeroporti i Tiranës na u tregua me krenari stacioni transmetues i Radio Tiranës i ndërtuar nga kinezët në malin e Dajtit. Programet transmetohen në 18 gjuhë.
Nuk është Shqipëria ajo që është e izoluar, pretendojnë udhëheqësit e saj, por përkundrazi qeveritë e tjera evropiane që kanë rënë nën zgjedhën e dy superfuqive, duke u shkëputur kështu nga popujt e Evropës. “Kur na dëgjojnë,” vuri në dukje së fundmi Enver Hoxha, “disa njerëz buzëqeshin dhe qeshin dhe thonë: Sa arrogantë janë këta shqiptarë. Ata pretendojnë të rregullojnë botën. Ne nuk jemi arrogantë,” tha udhëheqësi, “ne jemi pjesë e lëvizjes së re revolucionare kundër Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik.”
U njoftua vendimi për të qëndruar larg samitit të Helsinkit dhe për të denoncuar marrëveshjen evropiane të sigurisë si një përpjekje e rrezikshme nga dy superfuqitë për të konfirmuar sferat e tyre përkatëse të ndikimit.
Shqipëria ka arsye të mira për t’u ndjerë e kërcënuar nga Uashingtoni dhe Moska. Agjencia Qendrore e Inteligjencës ka bërë disa përpjekje për të instaluar një “qeveri Coca-Cola” në Tiranë që do t’i shërbente interesave amerikane. Helm i veçantë ruhet për tradhtinë e Bashkimit Sovjetik ndaj kauzës socialiste. Statujat e Stalinit vazhdojnë të qëndrojnë në sheshet kryesore të çdo qyteti shqiptar, si një gjest sfidues ndaj banorëve të tanishëm të Kremlinit.
Këtë verë shumica e vitrinave janë zbukuruar me postera të mëdhenj të udhëheqjes sovjetike, dhe një pamje tipike paraqet Leonid Brezhnevin me vetulla të dendura duke lexuar me zell librin Marks-Engels-Lenin. “Stalini është hedhur poshtë — por rusët kanë rënë.”
Gjatë viteve të fundit si Uashingtoni ashtu edhe Moska kanë dhënë sinjale për mundësinë e rivendosjes së marrëdhënieve diplomatike me Tiranën. Të gjitha propozimet për afrimin me Kremlinin dhe me Uashingtonin janë refuzuar.
Zyrtarët shqiptarë thanë se Bashkimi Sovjetik kohët e fundit kishte ofruar ndihmë të konsiderueshme ekonomike si një mënyrë për ta futur vendin sërish në ndikimin e tij. Ofrimet ruse u pritën ftohtë dhe regjimi sovjetik tani konsiderohet një rrezik më i madh për botën sesa politika e jashtme amerikane në rënie — ndërsa ajo e aleatit kinez — ka të ngjarë të mbetet për momentin e pakompromis.
Shqipëria mund të përballojë të mbajë një qëndrim kaq të pakompromis ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik sepse ka marrë mbështetje nga Kina. Tregtia me Kinën është në përmasa të mëdha.
Megjithëse ndihma kineze për Shqipërinë është e vogël krahasuar me ndihmën sovjetike të së kaluarës, prania kineze është kudo. Disa mijëra teknikë dhe specialistë kinezë ndodhen në vend, dhe shumë të tjerë janë të angazhuar kryesisht në tregti dhe ndihmë teknike.
Ndihma praktike e Kinës shpesh merret si simbol solidariteti. Në disa çështje të rëndësishme të politikës së jashtme, megjithatë, ka pasur dallime të rëndësishme midis dy vendeve. Shqipëria nuk ka mbështetur gjithmonë afrimin kino-amerikan dhe as mbështetjen kineze për Tregun e Përbashkët Evropian.
“Por Kina ka politikën e saj të jashtme,” tha udhërrëfyesi ynë. “Dhe ne kemi tonën.” Meqenëse si Tirana ashtu edhe Pekini kanë politikat e tyre për çështjet kryesore, ka në mënyrë të pashmangshme shumë ngjashmëri në qëndrimet e dy regjimeve.
Deri në pranimin e Kinës në Kombet e Bashkuara, qeveria shqiptare ishte zëdhënësja kryesore e Pekinit në forumet botërore. Prandaj, në Tiranë kishte disa frikëra se Kina mund të bëhej më pak e shqetësuar për interesat e aleatit të saj ballkanik.
Por këto frikëra kanë pasur pak bazë, dhe vetëm muajin e kaluar u nënshkrua në Pekin një marrëveshje sipas së cilës kinezët premtuan edhe një kredi të madhe të re për zhvillimin e sektorit industrial në zgjerim të Shqipërisë.
Shqipëria — megjithëse mbetet “i vetmuari i çuditshëm” në kontinentin evropian — ndodhet në një pozitë relativisht të fortë sot. Marrëdhëniet me fqinjët e saj ballkanikë, Jugosllavinë dhe Greqinë, janë përmirësuar gjatë viteve të fundit dhe ekziston një shkallë më e madhe sigurie.
Tirana ende nuk ka vendosur marrëdhënie diplomatike me Britaninë apo Gjermaninë Perëndimore dhe nuk duket se ka ndonjë perspektivë të menjëhershme për ta bërë këtë.
