Planet e Bashkimit Europian për të dërguar azilkërkuesit e refuzuar në qendra deportimi jashtë territorit të Unionit duket se po marrin vrull, pasi vendet anëtare pritet të mbështesin rregullat e reja për kthimin e emigrantëve.
Ambasadorët e vendeve të BE-së pritet të miratojnë këtë të mërkurë rregullat që lejojnë dërgimin e personave të urdhëruar të largohen nga territori europian në të ashtuquajturat “qendra kthimi” jashtë Unionit. Ky është një opsion që disa vende europiane po e shqyrtojnë prej kohësh, por që organizatat e shoqërisë civile paralajmërojnë se mund të hapë rrugën për abuzime dhe shkelje të të drejtave të njeriut.
Miratimi nga ambasadorët vjen pak para hyrjes në fuqi të një pakete më të gjerë reformash për migracionin, e cila do të zbatohet nga dita e premte.
Disa vende kanë nisur tashmë punën për krijimin e qendrave të tilla. Italia ka një marrëveshje me Shqipërinë, megjithëse projekti është përballur me probleme ligjore, ndërsa vende të tjera po zhvillojnë takime të rregullta për ngritjen e qendrave të tyre të deportimit.
Ministri i Migracionit i Qipros, Nicholas Ioannides, deklaroi javën e kaluar se marrëveshja e re europiane do t’u japë shtysë këtyre planeve dhe se pret që më shumë vende, përfshirë edhe Qipron, të nisin diskutime konkrete mbi këtë çështje.
“Tani që kemi bazën ligjore, besojmë se në muajt e ardhshëm do të shohim zhvillime më konkrete”, tha ai.
Sipas Ioannides, ideja e përgjithshme është që këto qendra të ndërtohen “ndoshta në Afrikë ose Azi”, por jo pranë kufijve europianë.
Gjermania, Holanda, Danimarka, Austria dhe Greqia kanë zhvilluar diskutime të vazhdueshme për qendrat e deportimit, ndërsa Berlini dhe Haga kanë deklaruar se synojnë të kenë plane konkrete deri në fund të vitit.
Edhe vendet nordike po shqyrtojnë mundësinë e ngritjes së një projekti pilot. Ministri suedez i Migracionit, Johan Forssell, tha për Politico se një nga idetë është përdorimi i qendrave të deportimit për shtetas të një kombësie të caktuar.
Ende nuk është vendosur se për cilën kombësi bëhet fjalë, por Forssell tha se vendet nordike dhe Bashkimi Europian po përballen me vështirësi të ngjashme për kthimin e emigrantëve në vende si Siria, Afganistani dhe Somalia.
Ministri suedez tha se do të kishte mbështetur një projekt pilot të drejtuar nga vetë Komisioni Europian, por sipas tij Brukseli ka bërë të qartë se nuk është i interesuar për një rol të tillë.
Rregullat e reja do t’u japin mundësi vendeve anëtare të lidhin marrëveshje individuale me vende jashtë BE-së për krijimin e qendrave të kthimit. Drafti që pritet të miratohet përcakton se marrëveshje të tilla mund të lidhen vetëm me shtete që respektojnë të drejtat e njeriut dhe parimet e së drejtës ndërkombëtare, përfshirë detyrimin për të mos vendosur njerëzit në rrezik.
Komisioni Europian dhe vendet e tjera anëtare duhet të informohen përpara se këto qendra të nisin funksionimin.
Ioannides tha se mbrojtja e të drejtave të njeriut do të jetë kriteri kryesor i këtyre marrëveshjeve dhe se Bashkimi Europian dëshiron që organizata ndërkombëtare si Organizata Ndërkombëtare për Migracionin dhe Agjencia e OKB-së për Refugjatët të ndihmojnë në monitorimin e respektimit të rregullave.
Megjithatë, organizatat për të drejtat e njeriut mbeten skeptike.
“Pyetja është se çfarë nënkuptojnë këto garanci në praktikë dhe kush do t’i zbatojë ato?”, tha Olivia Sundberg, eksperte për migracionin dhe azilin në Amnesty International.
Sipas saj, marrëveshja lë shumë pyetje pa përgjigje mbi mënyrën se si do të funksionojnë qendrat e kthimit në praktikë. Nuk është e qartë nëse ato do të shërbejnë si pika tranziti apo si destinacione afatgjata, nëse transferimi në to do të konsiderohet ndalim dhe cilët persona do të dërgohen aty.
Ajo paralajmëroi gjithashtu se fakti që këto qendra do të ndodhen larg syrit të publikut mund të kufizojë transparencën, monitorimin, llogaridhënien dhe aksesin e emigrantëve në ndihmë ligjore.
“Kam dyshime nëse Komisioni Europian do të ushtrojë kontroll real dhe do t’i kërkojë ndonjë shteti anëtar të mos ecë përpara me planet që ka për këto qendra”, tha Sundberg.
Edhe disa qeveri europiane kanë shprehur shqetësime.
Ministri i Brendshëm i Spanjës, Fernando Grande-Marlaska, i cili kundërshton marrëveshjen, deklaroi javën e kaluar se është i shqetësuar që qendrat e kthimit mund të ndërtohen pa garanci të mjaftueshme për të drejtat e emigrantëve.
Ai paralajmëroi se kjo mund të çojë deri në raste kur familje me fëmijë të dërgohen në vende me të cilat nuk kanë asnjë lidhje.
Ndërkohë, ministri i Brendshëm i Luksemburgut, Léon Gloden, tha se vendi i tij do të kundërshtonte dërgimin e grave dhe fëmijëve në qendra të tilla, edhe pse mbështet ngritjen e tyre në parim.
Rregullat e reja duhet ende të miratohen nga Parlamenti Europian dhe më pas të marrin miratimin përfundimtar të ministrave të vendeve anëtare.
