Evidenca të reja sugjerojnë se Profeti Muhamed ka toleruar kishat në Arabi
Për gjenerata me radhë autoritetet saudite kanë mbajtur larg syrit të vëzhguesve reliket e vjetra të antikitetit. Një roje u fishkëllen vëzhguesve kuriozë që të largohen nga vendi ku ndodhen rrënojat duke i kërcënuar me burg. Por nëse studimet e pavarura janë të sakta, në lindje të shkretëtirës aty mes dunave dhe palmave vërehen shenjat se Islami ka lejuar ndërtimin e kishave në Arabi në shekullin e 7.
Muhamed Selmani, princi i kurorës që po modernizon Arabinë, ka lejuar njerëzit të shkojnë në kinema, ka lejuar koncertet dhe madje i ka mundësuar femrave t’i japin makinës në mbretërinë e tij puritane. Por duket se lejimi i kishave për 1.4 milion kristianëve në Arabinë Saudite është një thyerje tabuje shumë e vështirë për t’u arritur. “Kudo gjetkë nuk do të ishte problem, por dy besime, nuk kanë vend në gadishullin arabik,” shprehet një princ me peshë ndërsa na transmeton një thënie të profetit Muhamed. Kishat u larguan nga gadishulli prej myslimanët e parë 14 shekuj më parë, këmbëngul princi.
Gërmimet në Xhubail dhe në zona të tjera bashkë me bregun perëndimor na sugjerojnë të kundërtën gjithsesi. Të dhënat e kronikave të ndryshme na tregojnë për ekzistencën e një sinodi dhe një dioqeze të quajtur Beit Katraje, afër Xhubailit, në 676 pas Krishtit, gati 40 vjet pas vdekjes së Profetit Muhamed. Por ndonëse në Arabi kishat mungojnë në gjashtë vendet e tjera të gadishullit ato ekzistojnë. Katari, që ndjek të njëjtën shkollë mendimi vehabite si Arabia Saudite, lejoi ndërtimin e një kishe një dekadë më parë. Bahreini e lejoi që në 1906. Këtë vit zuri vend katedralja e re “Zonja jonë” në Gadishullin Arabik.
Por përjashtimi i Saudisë është i kuptueshëm dhe madje me rëndësi pasi mbretëria është shtëpia e dy vendeve të shenjta të Islamit nga ku lindi dhe besimi. Në tetor princi Muhamed u shpreh se ai donte që Arabia Saudite të ishte “e hapur për çdo besim, traditë dhe qytetar të botës”. Por jashtë Saudisë në brigjet e Bahrein, Camillo Ballin, kardinali katolik për veriun e Arabisë, ankohet se asgjë nuk ka ndryshuar për kristianët e Arabisë Saudite. Lutja private tolerohet, por ë publik nuk lejohen simbolet kristaine. Komunioni në një vend që ndalon verën është problematik. Priftërinjtë futen në vend si mekanikë apo si shefa guzhine për të drejtuar meshat.
Faqja online e kardinalit ndjek lutjet dhe takimet klandestine duke kujtuar vuajtjet e të krishterëve të hershëm nën perandorinë Romake. Në krahun e një ambasade në kryeqytetin e Arabisë Saudite, Riad, pas një bufeje ndodhet një tavolinë e mbuluar me veshje që shërben si një altar. Një prift ngre biblën sipër dhe përmend sakramentin. Një kongregacion ndërkombëtar këndon Glorian. “Për ty vuajtjet e tua ti do të shpëtohesh” vazhdon prifti.
Disa teologë sauditë kanë kërkuar që të rimendohet sjellja. Ato këmbëngulin që ndalimi i profetit ndaj dy besimeve ka qenë i keqkuptuar (sipas tyre dini do të thotë autoritet religjioz, e jo besim apo religjion) dhe ai kurrë s’ka pretenduar se do të ndalonte adhurimet e atyre që s’janë mylsimanë në gadishull. Deklarata e Medinës, një marrëveshje që mundëson bashkëekzistencën e hebrenjve, “mund të jetë ende modeli ynë”, u shpreh një zyrtar i lartë në ministrinë e çështjeve të Islamit.
Mbreti Abdullah, paraardhësi i mbretit aktual të Arabisë Saudite, hapi një qendër ndërfetare, por qendrën e saj e vendosi në Vjenë. Në mënyrë më kurajoze, Princi Muhamed ka pritur klerikët krishtainë në shtëpi. Media saudite ka transmetuar pamje të patriarkut maronit dhe emisarit papal, kardniali Jean-LouisTauran, i veshur sipas standartit fetar, përfshirë edhe kryqin ishte në takim me mbretin. Një dekret që i heq të drejtën policëve fetare për të arrestuar të krishterët i jep kristianëve një mundësi për të pasur mesha të hapura në shtëpinë e tyre. Predikuesit bigiotë janë larguar nga ekranet ndërsa shtyrja për dhunë ndaj jobesimtarëve janë fshirë nga tekstet shkollore. Hapja e legatës papale dhe ndërtimi i një kishe, parashikon një prej këshilltarëve mbretëror, është çështje kohe. Një vend potencial është Neom, një qytet i planifikuar për t’u ndërtuar në veri-perëndim, që mund të deklarohet edhe jashtë gadishullit arabik.
Gjithçka varet nga princi Muhamed. Burgosja e kritikëve të tij ka sjellë një mëri. Kryemyftiu, që kërkoi ndalimin e ndërtimit të kishave në gadishull pasi Kuvajti ndërtoi një të tillë në 2012, kësaj radhe ka heshtur. Por shtypja mund të provokojë përplasje. “Tolerimi është më i pranuar kur aplikohet në mënyrë tolerante” u shpreh me nerv një autor saudit.
*Marrë nga “The Economist”, përshtati “Opinion.al”
