Më 28 shkurt, lufta nisi sepse nuk u arrit një marrëveshje. Por gjetja e asaj marrëveshjeje tani, pas 25 ditësh lufte, duket edhe më e vështirë. Katër javë bombardimesh të ndërsjella mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit e kanë zgjeruar në çdo aspekt frontin e përplasjes. Ato kanë shumëfishuar çështjet në tryezë: jo më vetëm programi bërthamor, por edhe kontrolli i ngushticës së Hormuzit. Gjithashtu kanë tërhequr në vorbullën e një konflikti që është bërë rajonal—nëse jo global për shkak të interesave energjetike—shumë aktorë të tjerë. Plani me 15 pika që Donald Trump thuhet se i ka dërguar Teheranit përmban kërkesa të konsideruara të papranueshme për regjimin, i cili nga ana e tij e ka ngritur edhe më tej nivelin e kërkesave. Pengesat për të rindërtuar një ekuilibër që t’u garantojë të gjithëve një minimum sigurie janë vërtet të mëdha. Ja kryesoret:
Garancitë minimale
Çdo marrëveshje ka nevojë për një nivel minimal besimi, dhe pasi ka pësuar dy sulme nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli brenda pak muajsh, me objektivin e shpallur për ta rrëzuar, besimi i regjimit iranian është zeruar. Udhëheqjes së re në Teheran i duhen angazhime të besueshme se nuk do të sulmohet më nga asnjëri prej dy armiqve, një çështje mbijetese. Për këtë arsye, ajo kërkon gjithashtu që Shtetet e Bashkuara të heqin dorë nga bazat e tyre në Gjirin Persik, gjë që është e pamundur. Nga ana tjetër, Uashingtoni kërkon që Irani të ndërpresë çdo mbështetje politike, financiare dhe ushtarake ndaj grupeve aleate që ka përdorur ndër vite për të destabilizuar Lindjen e Mesme dhe për të goditur Izraelin, si Hamasi dhe Hezbollahu, duke hequr kështu dorë nga një pjesë e ndikimit të tij në rajon.
Sa program bërthamor
Prioriteti për Trump dhe për Shtetet e Bashkuara, siç del nga plani me 15 pika, mbetet sigurimi që Irani të mos zhvillojë armë bërthamore. Kjo ishte tema e negociatave para sulmit të 28 shkurtit dhe prej aty pritet të rifillojë dialogu. Regjimi ka rezerva uraniumi të pasuruar prej rreth 9 mijë kilogramësh, por problemi kryesor janë 440 kilogramët e uraniumit të pasuruar në 60%, teorikisht të përdorshëm për prodhimin e armëve. Trump kërkon që Irani ta dorëzojë ose ta ulë nivelin e këtij materiali dhe të pezullojë çdo program pasurimi. Ai është i gatshëm të lejojë dhe të mbështesë një program bërthamor civil, por me furnizim karburanti nga jashtë. Teherani, përkundrazi, kërkon autonomi në atë që e cilëson si një program thjesht civil. Mund të pranojë të kufizohet në prodhimin e sasisë së nevojshme të karburantit, pa krijuar rezerva, duke ulur ose dorëzuar uraniumin e pasuruar në 60%. Por kjo do të nënkuptonte edhe pranimin e kontrolleve ndërkombëtare, që në të kaluarën kanë qenë shumë problematike.
Hormuzi i hapur
Risia e kësaj lufte ka qenë bllokimi i Ngushticës së Hormuzit, një strategji lufte energjetike me të cilën Irani ka arritur të rrisë ndjeshëm koston e konfliktit, si për vendet e Gjirit që eksportojnë hidrokarbure, ashtu edhe për gjithë botën që i blen ato. Për regjimin, kontrolli i ngushticës duket sot si arma e vetme e madhe. Ndërsa për të gjithë të tjerët është thelbësore që ujërat ndërkombëtare të mbeten të hapura dhe të lundrueshme. Trump kërkon rihapjen e menjëhershme, por është e vështirë të imagjinohet një ekuilibër i qëndrueshëm. Janë hedhur shumë ide: nga një rezolutë e OKB-së për vendosjen e një force ndërkombëtare sigurie, deri te një marrëveshje treshe mes Shteteve të Bashkuara, Omanit dhe Iranit, vendet që kontrollojnë të dy anët e korridorit. Asnjë nuk është plotësisht bindëse. Teherani vazhdon të kërkojë vendosjen e një tarife për kalimin e anijeve, kërkesë e papranueshme pasi bëhet fjalë për ujëra ndërkombëtare.
Fqinjët e zemëruar
Një tjetër risi e këtij konflikti janë sulmet me raketa dhe dronë që Irani ka kryer ndaj fqinjëve—Emiratet, Katari, Bahreini, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Omani—duke goditur jo vetëm bazat amerikane në territoret e tyre, por edhe infrastrukturë energjetike dhe civile. Vendet e Gjirit nuk mund të pranojnë një zgjidhje që i lë përgjithmonë nën kërcënimin e Teheranit, ndaj kërkojnë që i gjithë arsenali i tij ofensiv, jo vetëm programi bërthamor, të vihet nën kontroll. Plani i Trump flet për çmontimin e programit të raketave, por për Iranin kjo do të thotë të heqë dorë nga mjetet e tij të frenimit, të cilat i konsideron të domosdoshme dhe efektive. Prandaj do të duhet të diskutohet një kufizim, shumë i vështirë për t’u përcaktuar.
Sanksionet
Një nga mjetet me të cilat Trump mund të përpiqet të zbusë regjimin është ai ekonomik, i preferuari i tij. Në planin me 15 pika, në këmbim të një marrëveshjeje për programin bërthamor dhe për Hormuzin, ai ofron heqjen e sanksioneve, ndoshta të lidhur me verifikimin e zbatimit të marrëveshjes. Iranit i duhen më shumë se kurrë burime financiare, duke pasur parasysh kostot e mëdha të rindërtimit pas luftës. Megjithatë, Trump ka kritikuar vazhdimisht Barack Obamën për 1.7 miliardë dollarët “e kthyer” Teheranit pas marrëveshjes së vitit 2015, një marrëveshje që ai vetë e hodhi poshtë sapo erdhi në pushtet. Por të kundërshtojë vetveten—të paktën në këtë pikë—nuk duket se është problem për të./ La Repubblica
