Sipas deklaratave të zyrtarëve amerikanë dhe izraelitë, sulmi ndaj Iranit ka për qëllim kryesor të shkaktojë dëmin maksimal në shtyllat e fuqisë së vendit, duke përfshirë programet bërthamore dhe raketore, si dhe Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC).
Qëllimi final, të paktën sipas deklaratave të presidentit Donald Trump, është të hapet rruga për një kryengritje popullore që të rrëzojë regjimin fetar që ka sunduar vendin për 47 vjet. Trump e ka prezantuar sulmin shkatërrues si një mundësi “një herë në jetë” për popullin iranian që të “rikthejë qeverinë e tij”. Megjithatë, ndryshimi i regjimit duket të jetë më shumë një aspiratë sesa një plan konkret, duke lënë shumë hapësirë për pasiguri dhe faktorë të cilët do të jenë të vështirë për t’u kontrolluar apo parashikuar.
Ekspertët identifikojnë katër skenarë të mundshëm për pasojat e këtij konflikti të ri në Lindjen e Mesme. Renditja nuk reflekton probabilitetin, por shkallën e qetësisë, nga një tranzicion i qetë dhe i kontrolluar, deri te kaosi i dhunshëm.
- Tranzicioni i shpejtë
Ky është skenari i ëndrrës për udhëheqësit amerikanë dhe izraelitë. Forcat e armatosura iraniane dhe IRGC do të dorëzojnë armët, siç kërkohet nga Trump, dhe fraksionet opozitare do të bashkohen për të formuar një qeveri të përkohshme, ndoshta nën udhëheqjen e Reza Pahlavit, djalit të shahut të eksiluar, i cili sundoi vendin deri në revolucionin islamik të vitit 1979.
Qeveria e përkohshme do të dorëzonte pjesën e mbetur të programit bërthamor iranian, duke përfshirë centrifugat dhe 440 kg uranium të pasuruar shumë, ndërsa do të heqë dorë nga raketat me rreze të gjatë. Gjithashtu, kompanitë amerikane të naftës do të merrnin pjesën më të madhe të tregut energjetik iranian.
Analistët e shohin këtë skenar si më pak të mundshëm. Historia tregon se kur diktaturat rrëzohen, ato zakonisht zëvendësohen nga regjime të reja autoritare, ndërsa kur tranzicioni realizohet me forcë, shanset për një rezultat demokratik janë edhe më të vogla.
IRGC-ja ka shumë pak gjasa të dorëzojë armët për një popullsi armiqësore ose një qeveri të drejtuar nga monarchistët, duke pasur parasysh ndikimin e saj të gjatë në vend.
- Skenari “Maduro”
Skenari merr emrin nga modeli i Venezuelës, ku pas një sulmi amerikan në janar, udhëheqësi i vendit, Nicolás Maduro, u detyrua të lehtësojë kontrollin dhe zëvendësi i tij u tregua më bashkëpunues me Uashingtonin.
Për Iranin, ky skenar do të kërkonte emërimin një udhëheqës pragmatik brenda strukturave fetare ose IRGC-së. Pas negociatave, udhëheqja e re do të pranonte të dorëzonte programin bërthamor dhe të respektojë kufizimet mbi raketat, duke i dhënë kompanive amerikane koncesione të mëdha nafte dhe gazi. Regjimi do të mbijetonte, por do të vazhdonte shtypjen e kundërshtarëve.
Ky skenar mund të sjellë një përfundim të shpejtë të luftës, por mundësia që një lider i ri të dorëzohet plotësisht është e ulët.
- Regjimi përballon stuhinë
Në këtë variant, mbijetuesit e sulmeve do të qëndrojnë të fortë, duke sulmuar me raketa dhe dronë kurdo që të mundin. Një klerik i fortë do të zgjidhet si udhëheqës suprem ose një figurë e dobët politike që kontrollohet nga IRGC-ja.
Mbështetësit e regjimit mund të shpresojnë se sulmi do të jetë i kufizuar në katër javë, duke supozuar se SHBA do të tërhiqet. Analistët e shohin këtë skenar si më të mundshëm. Në variantin më të keq, programet bërthamore dhe raketore do të fshihen më thellë, dhe mund të nisë një garë për krijimin e një bombe bërthamore me 440 kg uranium të pasuruar, duke rritur rrezikun e një Iranit izoluar, paranojak dhe të armatosur me armë bërthamore.
- Luftë civile dhe kaos
Në këtë skenar, forcat e regjimit do të dobësohen gradualisht nga bombardimet e SHBA-së dhe Izraelit. Pas defeksioneve brenda IRGC-së, protestuesit do të kthehen masivisht në rrugë. Lëvizjet separatiste të minoriteteve etnike, përfshirë azerët dhe kurdët, do të marrin armë nga kufijtë e hapur.
Në jug-lindje, grupet baluche kanë histori të gjatë rezistence ndaj regjimit. Në qendër, ndjekësit e Pahlavit do të kërkojnë kthimin e monarchisë, por do të pengohen nga grupet e tjera opozitare.
Ky kaos mund të bëjë që 440 kg uranium të pasuruar të kthehet në objekt kontesti dhe madje të përpiqet të shitet jashtë. Ky është skenari më i keq, dhe megjithëse nuk shihet si më i mundshmi, nuk është i pamundur.
