Grupet e ndihmës kanë paralajmëruar për vite me radhë se duhej të kishte një trajtim me kampet në verilindje të Sirisë që mbajnë dhjetëra mijëra anëtarë të familjeve të luftëtarëve të dyshuar të Shtetit Islamik (ISIS).
Dhe duke i quajtur ato një “bombë me sahat”, grupet e ndihmës thanë se gratë dhe fëmijët nuk mund të liheshin në kampe të ndyra në shkretëtirë për një kohë të pacaktuar, sepse përfundimisht do të ktheheshin në shtëpi.
Pavarësisht paralajmërimeve, shumica e shteteve e injoruan problemin, duke refuzuar të riatdhesojnë qytetarët e tyre.
Të paktën 8,000 gra dhe fëmijë nga më shumë se 40 vende janë bllokuar në kampet e Sirisë verilindore që nga viti 2019.
Këtë javë, ata filluan të ktheheshin në shtëpi, shkruan The Guardian. Autoritetet belge raportuan se një grua e akuzuar në mungesë për anëtarësim në ISIS kishte arritur nga Turqia në Belgjikë.
Një grua shqiptare, e rrëmbyer si fëmijë nga babai i saj dhe e çuar në Siri, arriti të kontrabandonte veten në Turqi, ku kërkoi dokumente udhëtimi.
Mijëra gra dhe fëmijë të tjerë jo-sirianë janë shpërndarë në të gjithë vendin, vendndodhja e tyre kryesisht e panjohur.
Shumica e tyre ishin banorë të kampit al-Hawl, dikur kampi më i madh i burgjeve në botë, i cili strehonte rreth 25,000 anëtarë të familjeve të luftëtarëve të dyshuar të ISIS-it, 6,000 prej të cilëve ishin të huaj.
Analistët e sigurisë kanë thënë se kampi u bë një vatër për ideologjinë ekstremiste dhe se duke mbajtur gratë dhe fëmijët e lidhur me ISIS-in në ambiente kaq të ngushta, po rritej një brez i ri anëtarësh të ISIS-it.
Humanitarët ngritën alarmin për ato që i quanin kushte jetese kërcënuese për jetën, nën të cilat banorët vdisnin nga asfiksia çdo dimër ndërsa përpiqeshin të shpëtonin nga të ftohtit duke djegur qymyr në tendat e tyre.
Që kur Damasku mori kontrollin e al-Hawl si pjesë e rrëmbimit të territorit nga Forcat Demokratike Siriane (SDF) të udhëhequra nga kurdët muajin e kaluar, kampi është zbrazur ngadalë.
Kontrabandistët, luftëtarët e huaj dhe anëtarët e familjeve kanë shkuar në kamp çdo natë për të marrë banorët, shumica e të cilëve u çuan në Idlib, një provincë në veriperëndim të Sirisë ku jetojnë shumë ish-luftëtarë islamistë.
Të frustruar nga mungesa e veprimit të qeverive të tyre, anëtarët e familjeve kanë filluar të organizojnë kthimin e njerëzve që më parë mbaheshin në qendrat e paraburgimit.
Gratë belge dhe shqiptare u nxorën kontrabandë nga Siria në Turqi pa koordinimin e qeverive të tyre, thekson shkrimi i The Guardian.
Të hënën, të afërmit e 34 grave dhe fëmijëve australianë organizuan një konvoj minibusësh nga kampi al-Roj në verilindje të Sirisë, ku SDF po mban më shumë se 2,000 familje të dyshuar si luftëtarë të ISIS-it.
Ato u nisën për në Damask, me sa duket pa mbështetjen e Kanberras, me qëllim që të hipnin në aeroplanë për t’u kthyer në Australi.
Ato u kthyen mbrapsht gjatë rrugës, me sa duket për moskoordinim me Damaskun paraprakisht, por zyrtarët sirianë thonë se kthimi i tyre është vonuar vetëm për pak kohë.
Damasku, ndryshe nga SDF, duket se nuk është i gatshëm të luajë rolin e rojtarit të burgut përgjithmonë.
Një humanist që u takua me zyrtarë të ministrisë së brendshme pak para se Damasku të merrte kontrollin e al-Hawl muajin e kaluar tha se ata iu afruan kampit si një mbrojtje e fëmijëve dhe jo si një çështje sigurie.
Një kamp i ri që Damasku ka ngritur për të strehuar banorët e al-Hawl që nuk duan të largohen ka wifi dhe një derë të hapur – shumë ndryshe nga Humvee-t me mitralozë të montuar që SDF-ja i mbante jashtë gardheve me tela me gjemba të al-Hawl për vite me radhë.
E qeveritë duket se e kanë humbur shansin për të menaxhuar riatdhesimin e qytetarëve të tyre – disa prej të cilëve thuhet se janë të lidhur me ISIS-in – dhe në vend të kësaj tani përballen me një proces të çorganizuar dhe kaotik kthimesh, të cilat ekspertët thonë se i vënë qytetarët dhe vendet në rrezik.
Perspektiva e mijëra grave dhe fëmijëve që enden nëpër Siri hap derën për rekrutim të ri në organizata ekstremiste si ISIS-i, ose trafikim dhe shfrytëzim.
Shumë nga gratë nuk kanë dëshirë të qëndrojnë në Siri pas viteve të paraburgimit të tmerrshëm, siç shpjegohet nga më shumë se një duzinë gjatë një vizite të fundit të Guardian në al-Hawl, dhe do të kërkojnë të kthehen në vendet e tyre të origjinës.
Përballimi i riatdhesimit të tyre do të jetë shumë më sfiduese për qeveritë vendase tani sesa ishte më parë, kur familjet ishin të përqendruara në kampe.
Presioni po rritet për të liruar ato gra dhe fëmijë që mbahen ende në al-Roj, ku strehohen kryesisht gra evropiane dhe ruse.
Atje jeton Shamima Begum, gruaja e lindur në Mbretërinë e Bashkuar që udhëtoi për në Siri në moshën 15 vjeç pasi bisedoi me një burrë atje.
Qeveri si ajo e Mbretërisë së Bashkuar kanë refuzuar për vite me radhë të riatdhesojnë qytetarët e tyre nga kampet al-Roj dhe të tjera, duke preferuar ta shtyjnë çështjen dhe, në rastin e Begum, t’i heqin shtetësinë.
Megjithatë, gjatë muajit të fundit, hapësira për shtyrje të mëtejshme duket se po ngushtohet me shpejtësi.
