“Kur pushteti zëvendëson sundimin e ligjit, pasojat janë thellësisht destabilizuese.” Ky është paralajmërimi që Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, bëri gjatë një interviste për median prestigjoze La Repubblica, gjatë vizitës së tij në Itali për hapjen e Lojërave Olimpike.
Lojërat kanë qenë historikisht një mundësi për dialog, përfshirje dhe paqe, megjithatë, në fjalimin tuaj të fundit para Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së mbi prioritetet e vitit 2026, ju thatë: “Ne jetojmë në një botë të mbushur me konflikte, pandëshkueshmëri, pabarazi dhe paparashikueshmëri. Një botë e shënuar nga ndarje gjeopolitike vetëshkatërruese, shkelje të hapura të së drejtës ndërkombëtare dhe shkurtime të mëdha në ndihmë zhvillimore dhe humanitare. Këto forca dhe të tjera po trondisin themelet e bashkëpunimit global dhe po vënë në provë qëndrueshmërinë e vetë multilateralizmit. Ky është paradoksi i epokës sonë: në një kohë kur kemi më shumë nevojë për bashkëpunim ndërkombëtar, ne duket se jemi më pak të prirur ta përdorim dhe të investojmë në të.”
Cilat janë shkaqet rrënjësore të këtij trendi dhe cilat mund të jenë zgjidhjet?
“Para së gjithash, Lojërat Olimpike janë një moment i shkëlqyer për të simbolizuar paqen dhe respektin për të drejtën dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Sporti ka një aftësi unike për të kapërcyer ndarjet dhe për të frymëzuar bashkëpunimin, dhe shpreh mirënjohje për Italinë- për përqafimin e këtij fryme përmes Lojërave të vitit 2026.
Sfidat që kam theksuar janë të rrënjosura thellë në faktorë të shumtë dhe të ndërlidhur. Në gjeopolitikën e sotme, veprimet e pamatura provokojnë reagime të rrezikshme. Pandëshkueshmëria nxit përshkallëzimin, pabarazitë trondisin shoqëritë dhe ndryshimet klimatike shkaktojnë stuhi, zjarre në pyje dhe rritje të nivelit të detit. Teknologjia e pambrojtur shumëfishon paqëndrueshmërinë. Në të njëjtën kohë, shkeljet e paturpshme të së drejtës dhe normave ndërkombëtare dëmtojnë besueshmërinë e institucioneve globale, duke dërguar një sinjal të rrezikshëm se aktorë të fuqishëm mund të veprojnë pa pasoja. Investimet e reduktuara në zhvillim dhe ndihmë humanitare i përkeqësojnë më tej këto kriza, duke i lënë popullatat të cenueshme ndaj urisë, zhvendosjes dhe konfliktit.
Lojërat Olimpike ofrojnë gjithashtu një platformë unike për të rritur ndërgjegjësimin rreth krizës klimatike. Ndryshimi i klimës kërcënon drejtpërdrejt të ardhmen e sporteve dimërore: pa veprime urgjente, numri i vendeve të afta për të pritur në mënyrë të besueshme ngjarje dimërore mund të bjerë nga mbi 90 sot në vetëm 30 në vitet 2080. Mbrojtja e së ardhmes së sportit – dhe e planetit tonë – kërkon veprime vendimtare dhe kolektive nga të gjitha qeveritë për të kufizuar ngrohjen, në përputhje me Marrëveshjen e Parisit, Axhendën 2030 dhe Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm. Lojërat mund të mobilizojnë qeveritë, atletët dhe qytetarët, duke demonstruar se bashkëpunimi global mund të japë rezultate konkrete, si për paqen ashtu edhe për klimën. Unë besoj se Lojërat Olimpike janë momente të shkëlqyera për të simbolizuar paqen, respektin për të drejtën ndërkombëtare dhe bashkëpunimin ndërkombëtar.
Në dhjetor, Italia festoi 70-vjetorin e anëtarësimit të saj në OKB, dhe Presidenti Mattarella riafirmoi angazhimin e tij ndaj parimeve dhe vlerave të Organizatës. Nga migrimi te ruajtja e paqes, çfarë mund të bënte Italia për të qenë pjesë e zgjidhjes së problemeve që keni theksuar?
Jam i kënaqur që jam përsëri në Itali dhe që po festoj 70 vjet anëtarësim të Italisë në OKB, një shtyllë e hershme e multilateralizmit dhe një partner besnik i Kombeve të Bashkuara. Angazhimi i Italisë për paqen, të drejtat e njeriut dhe zhvillimin e qëndrueshëm pasqyron vetë vlerat që bashkojnë organizatën tonë. Italia ka mbështetur vazhdimisht reformën e OKB-së, ka promovuar përfshirje dhe transparencë më të madhe, diplomaci dhe ulje të tensioneve në kohë pasigurie globale. Bujaria e saj në pritjen e institucioneve të OKB-së, veçanërisht agjencive ushqimore me seli në Romë, forcon përpjekjet tona për të luftuar urinë në një kohë kur pasiguria ushqimore është në rritje në mbarë botën.
Në një kohë presioni në rritje mbi sistemet humanitare, Italia luan një rol kyç në mbështetjen e mbrojtjes dhe aksesit në azil, duke bashkëpunuar ngushtë me UNHCR-në për të promovuar rrugë të sigurta dhe të rregullta për refugjatët. Lidershipi i saj në kanalet ligjore të migracionit dhe mbështetja e vazhdueshme financiare tregojnë solidaritet, duke ndihmuar në parandalimin e udhëtimeve të rrezikshme dhe trafikimit të qenieve njerëzore.
Kontributet e Italisë në ruajtjen e paqes në OKB janë shembullore. Me gati 950 personel të uniformuar të vendosur në katër misione, duke përfshirë një rol udhëheqës afatgjatë në UNIFIL, Italia është ndër kontribuesit më të mëdhenj të trupave dhe policisë. Aftësitë e saj operacionale – nga aviacioni dhe inxhinieria deri te asgjësimi i municioneve shpërthyese – dhe mbështetja përmes Bazës Logjistike të Kombeve të Bashkuara në Brindizi rrisin efektivitetin dhe reagimin e misionit.
Duke parë drejt së ardhmes, Italia mund të vazhdojë të jetë pjesë e zgjidhjes duke mbështetur përgjigjet shumëpalëshe ndaj sfidave të migracionit, duke promovuar ruajtjen e paqes gjithëpërfshirëse dhe efektive, duke promovuar pjesëmarrjen e grave në misione dhe duke investuar në trajnime, teknologji dhe mbrojtje të mjedisit. Udhëheqja dhe përfshirja e saj e vazhdueshme do të forcojë aftësinë e OKB-së për të siguruar paqen, sigurinë dhe zhvillimin e qëndrueshëm në nivel global.
Kohët e fundit thatë: “Ka nga ata që besojnë se sundimi i ligjit është zëvendësuar nga pushteti. Në të vërtetë, kur shikon politikën aktuale të SHBA-së, ekziston një bindje e qartë se zgjidhjet shumëpalëshe janë të parëndësishme dhe ajo që ka rëndësi është ushtrimi i fuqisë dhe ndikimit të SHBA-së”. Cilat janë pasojat dhe rreziqet e kësaj sjelljeje për paqen dhe stabilitetin global?
Nëse duam një botë të qëndrueshme – një botë ku paqja mund të ruhet, zhvillimi i përbashkët dhe vlerat tona të përbashkëta mund të mbizotërojnë – ne duhet të mbështesim multipolaritetin e rrënjosur në bashkëpunim, jo në konfrontim. Kur pushteti zëvendëson sundimin e ligjit, pasojat janë thellësisht destabilizuese. Pandëshkueshmëria nxit konfliktin, përshkallëzimin dhe thellon mosbesimin, duke u lejuar prishësve të shfrytëzojnë tensionet dhe të veprojnë pa llogaridhënie. Bashkëpunimi shumëpalësh dobësohet dhe institucionet ndërkombëtare përpiqen të reagojnë në mënyrë efektive ndaj krizave. Kur shtetet e fuqishme i japin përparësi ndikimit mbi respektimin e ligjit ndërkombëtar, besueshmëria e sistemit ndërkombëtar të bazuar në rregulla minohet, duke dërguar një mesazh të rrezikshëm se rregullat dhe normat mund të injorohen dhe të hidhen poshtë. Kjo gërryen besimin midis vendeve, inkurajon veprime të njëanshme dhe rrit rrezikun e konfrontimit, paqëndrueshmërisë dhe vuajtjeve njerëzore.
Në fund të fundit, paqja dhe stabiliteti global nuk mund të arrihen pa respekt për të drejtën ndërkombëtare, sjelljen e parashikueshme dhe bashkëpunimin kolektiv. Institucionet shumëpalëshe të forta dhe gjithëpërfshirëse, të bazuara në përgjegjësi dhe vlera të përbashkëta, janë thelbësore për menaxhimin e konflikteve, adresimin e pabarazive, reagimin ndaj krizave humanitare, përballimin e ndryshimeve klimatike dhe mbështetjen e parimeve të Kartës së Kombeve të Bashkuara.
Në fjalimin tuaj mbi prioritetet e vitit 2026, thatë se e mirëprisni fillimin e Fazës së Dytë të armëpushimit në Gaza, megjithatë shumë analistë e shohin Bordin e Paqes si një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj Kombeve të Bashkuara. Vetë Presidenti Trump ka thënë se ai mund të zëvendësojë OKB-në. A e shihni këtë si një rrezik?
Këshilli i Sigurimit miratoi Rezolutën 2803, e cila trajton në mënyrë specifike Gazën. Kjo rezolutë përcakton një sërë rolesh dhe përgjegjësish, duke përfshirë ato të Bordit të Paqes dhe aktorëve të tjerë, dhe është thelbësore që ajo të zbatohet plotësisht. I inkurajoj të gjitha palët ta respektojnë atë. Të gjitha përpjekjet duhet të udhëhiqen nga rezolutat përkatëse të OKB-së dhe ligji ndërkombëtar. Ne kemi nevojë që armëpushimi në Gaza të mbahet dhe të ecim me vendosmëri drejt Fazës së Dytë. Kjo do të thotë një tërheqje e plotë e forcave izraelite, shpërbërja e grupeve të armatosura dhe krijimi i kushteve për një horizont politik të besueshëm, duke përfshirë një zgjidhje me dy shtete.
Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme të jemi të qartë në lidhje me mandatet. Përgjegjësia për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare i takon Kombeve të Bashkuara dhe, brenda saj, Këshillit të Sigurimit. Vetëm Këshilli ka autoritetin e mandatuar nga Karta për të vepruar në emër të të gjitha shteteve anëtare, për të miratuar vendime detyruese dhe për të autorizuar përdorimin e forcës në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Asnjë organ apo iniciativë tjetër nuk mund ta zëvendësojë këtë rol. Pikërisht për këtë arsye forcimi dhe reformimi i Këshillit të Sigurimit mbetet kaq i rëndësishëm.
Në terren në Gaza, kemi parë një rritje të ndjeshme të ndihmës humanitare që nga armëpushimi. Por është ende larg të qenit e mjaftueshme. Përveç ushqimit, ka nevoja të mëdha për kujdes shëndetësor, strehim, ujë dhe kanalizime. Kombet e Bashkuara mbeten plotësisht të përkushtuara dhe të përkushtuara për të kapërcyer pengesat në mënyrë që ndihma shpëtimtare të mund të arrijë tek ata që kanë më shumë nevojë.
Kohët e fundit u dërguat një letër ambasadorëve duke i paralajmëruar se OKB-ja është në rrezik të “kolapsit të afërt financiar”. OKB-ja është në rrezik falimentimi. Pse po ndodh kjo dhe çfarë duhet të bëjnë shtetet anëtare për ta shmangur atë?
Kam theksuar se kjo nuk është një sfidë e zakonshme e fluksit të parave të gatshme. Ua kam bërë të qartë Shteteve Anëtare se, ndërsa OKB-ja ka menaxhuar periudha të vështira kontributesh të papaguara në të kaluarën, situata aktuale është kategorikisht e ndryshme. Vendimet për të mos respektuar kontributet që financojnë një pjesë të konsiderueshme të buxhetit të rregullt të miratuar tani janë shpallur zyrtarisht. Kjo krijon një krizë strukturore. Sipas rregullave financiare ekzistuese, nëse fondet nuk merren, Organizata është e detyruar ligjërisht të kthejë shumat e “pashpenzuara”, edhe kur mandatet nuk mund të zbatohen plotësisht. Rezultati është një cikël i paqëndrueshëm pasigurie, vonesash operative, ngrirjesh të punësimeve dhe zbatim të reduktuar të mandateve të miratuara nga vetë Shtetet Anëtare. Trajektorja aktuale është e paqëndrueshme. Kjo e ekspozon OKB-në ndaj rreziqeve financiare strukturore dhe detyron një zgjedhje të vështirë: Shtetet Anëtare duhet ose të bien dakord të reformojnë rregullat financiare të OKB-së ose të pranojnë perspektivën shumë reale të kolapsit të saj financiar.
Abu Dhabi priti negociatat e para trepalëshe midis Ukrainës, Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara, por kushti për garancitë e sigurisë është që Ukraina të pranojë të lëshojë territor. A e konsideroni këtë një zgjidhje të pranueshme për një paqe të drejtë dhe të qëndrueshme?
Unë i mirëpres të gjitha përpjekjet për të arritur një paqe të drejtë dhe gjithëpërfshirëse, dhe Kombet e Bashkuara janë të gatshme të mbështesin përpjekje të tilla. Megjithatë, kur flasim për Ukrainën, është thelbësore të mos harrojmë parimet themelore. Së pari, ishte Rusia ajo që pushtoi Ukrainën, jo anasjelltas.
Së dyti, çdo zgjidhje e mundshme për këtë ose çdo konflikt tjetër duhet të bazohet në të drejtën ndërkombëtare dhe parimet e Kartës së OKB-së. Shkeljet e këtyre rregullave janë jashtëzakonisht të rrezikshme, pasi ato dërgojnë mesazhin se e drejta ndërkombëtare nuk ka më rëndësi dhe se shtetet mund të veprojnë pa pasoja. Çdo paqe në Ukrainë duhet të garantojë sovranitetin, pavarësinë dhe integritetin territorial të vendit brenda kufijve të saj të njohur ndërkombëtarisht, në përputhje me Kartën e OKB-së dhe të drejtën ndërkombëtare.
OKB është e gatshme të mbështesë një proces paqeje nëse palët bien dakord dhe na kërkojnë ta bëjmë këtë, por vendime të tilla nuk varen nga ne, ato varen nga palët. Në më pak se një muaj, do të shënojmë katër vjet që nga fillimi i pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës nga Federata Ruse – një luftë që solli vdekje dhe shkatërrim. Ajo ka shkaktuar një numër të paimagjinueshëm viktimash në të dy vendet dhe përfaqëson një kërcënim të rëndë jo vetëm për paqen dhe sigurinë në Evropë, por edhe për themelet dhe parimet themelore të Kombeve të Bashkuara.
Në muajt e fundit, me temperatura që kanë rënë shumë nën zero, kemi qenë dëshmitarë të sulmeve sistematike dhe të intensifikuara ndaj infrastrukturës energjetike të Ukrainës, me pasoja shkatërruese humanitare. Ato kanë vrarë dhe plagosur dhjetëra civilë dhe kanë lënë miliona ukrainas pa energji elektrike, ngrohje dhe ujë. Kudo që të ndodhin, sulmet ndaj civilëve dhe infrastrukturës civile janë të papranueshme, të pajustifikueshme dhe duhet të mbarojnë menjëherë. Kjo luftë, e cila nuk duhej të kishte filluar kurrë, duhet të mbarojë./La Repubblica
