Themelimi i Klinikave të para Shëndetsore/Laboratorike dhe Studiuese në Shqipëri dhe roli i rëndësishëm i studiuesve amerikan.
Nga Dr. Fatjona Lubonja, Ed.D
Duke ju referuar historisë (Arkiva e Shtetit, 1924; Rockefeler Archive, 1916) Shqipëria në fillimete viteve 1900‘s ishte një shtet i ri, pa përvojë dhe me mangësi në fushën e specializuarhumultuese dhe shëndetësore.
Një nga iniciativat më të rëndësishme në atë periudhë të ofruarnë formën e ndihmës humanitare ka qënë projekti i Fondacionit Rockefeller me qëndër në NewYork në Shtetet e Bashkuara të Amerikes. Dy studiuesit Amerikan me një karrierë të mirënjohurdhe të vlersuar në fushën studimore shkencore Dr. Hackett (Harvard University 1914), Dr.Russell (Columbia University 1893) ishin të interesuar për aktivitetin dhe investimet në fushën eshëndetsisë/epidemologjisë humultuese nëpërmjet eradikimit të malarjes.
Për herë të parë në Shqipëri zhvillohej një iniciativë e tillë e humultuese, aplikimi i të cilës solli themelimin e infrastructurës së klinikave të shëndetsisë, infermierisë, dhe laboratoreve. Ky program nëpërmjet financimit, investimit, dhe ndihmës akdemike ndihmoi direkt popullsinë shqiptarenë atë periudhë të vështirë nën influencën e epidemisë së malarjes (Hackett, 1927).Dr. Hackett dhe Dr. Russell propozuan programin e detajuar (Hackett, 1927) me një vizion tëqartë për të zgjeruar ndihmën humanitare dhe humultuese në Shqipëri duke e konsideruar tënevojshme.
Iniciativa fillimisht u propozua në formën e një ndihme humanitare (Hackett, 2016)si shpërndarja e prodhimet ushqimore, veshmbathje dhe ilace ku më vonë me kërkesën e tyre,duke vëzhguar situatën e vendit, u zhvillua dhe financua në një program të specializuar qërrjedhoi në formimin e qëndrave të para klinikale dhe laboratorike shqiptare.
Për herë të parënë Shqipëri bëhej një investim i tillë në këtë fushë me ndërtimin e klinikave të parashëndetsore, infermjeri, laboratore, dhe trajnime. Deri në atë perriudhë kurimi në klinika ishtee pamundur.
Individëd apo fëmijët e prekur nga sëmundjet mendore dërgoheshin për ndihmënë institucionet religiose, kisha, teqe, apo monastere.Korespondenca e mbajtur nga Dr. Hackett dhe Dr. Russell tregojnë një rrugëtim të Shqipërisë nëatë kohë dhe përpjekjet për të themeluar një sistem klinikal shëndetsor të mirfilltë.
Në fotot e bashkangjitura në këtë artikull vihen re klinikat e para në qytetin e Tiranes, Durrësit, Elbasanit,dhe Vlorës. Në korespodencën a dërguar nga Dr. Hackett diskutohet projekti i ndërtesës së resë klinikes shëndetsore në Tiranë gjatë vitit 1937.
Kjo gjithashtu ishte klinika e parë qëpërfaqsonte fillimin e një infrastructure institucionale në shëndetsinë Shqiptare ku pavarësishtvështirësive ishte një program i sukseshëm dhe vital për popullin shqiptar dhe ndofta i vetmi iimplementuar në shtetin Shqiptar në ato dimensione me një kualitet financiar, humultues,educativ dhe me kualitet i mbikqyrur dhe drejtuar nga studiues të edukuar ne universitetetprestigjoze te Harvard, Boston dhe Columbia University, New York.
