Edhe ndërtimi i bombës së parë bërthamore ishte rezultat i një gabimi dhe një keqkuptimi serioz. Gjermania kishte shkencëtarët më të mirë në botë, një fuqi të madhe industriale, uranium, ujë të rëndë, gjithçka që nevojitej. Pse u ndërtua bomba e parë në Shtetet e Bashkuara? Arsyeja është e thjeshtë. Gjermanët nuk u përpoqën seriozisht. Fizikanët gjermanë, kryesisht Werner Heisenberg, kolegu dhe miku i tij Friedrich von Weizsäcke , të pyetur nga qeveria gjermane, u përgjigjën vazhdimisht se nuk do të ishte e mundur të ndërtohej bomba në kohën e shkurtër brenda së cilës pritej të zgjidhej lufta. Historia ka treguar se Heisenberg dhe kolegët e tij kishin të drejtë .
Nxitimi drejt bombës i diktuar nga një frikë e pabazuar
Bomba, në fakt, pavarësisht përpjekjes kolosale amerikane, u ndërtua muaj pas kapitullimit të Gjermanisë, kur sfida e tmerrshme që do të çonte në 70 milionë vdekje ishte vendosur. Por, mjerisht, ndërsa fizikantët gjermanë në thelb i thanë qeverisë gjermane se prodhimi i bombës për të fituar luftën ishte i pamundur, nga ana tjetër, në Shtetet e Bashkuara, fizikantët, gabimisht, i thanë qeverisë amerikane dy gjëra: se do të kishte qenë e mundur të ndërtohej bomba para se të zgjidhej lufta. Dhe më e rëndësishmja, se ajo duhej të ndërtohej, sepse përndryshe gjermanët do ta kishin bërë. Ata gabuan në të dyja aspektet. Së pari, sepse ata mbërritën pasi lufta kishte mbaruar, Gjermania ishte dorëzuar dhe Japonia kishte humbur tashmë të gjitha rajonet kryesore që kishte pushtuar.
Por arsyeja e dytë pse ata gaboheshin është dramatike. Ata pohuan me pasion se fizikantët gjermanë po ndërtonin bombën. Me këtë argument, ata i bindën politikanët t’u jepnin atyre male me para. Kjo nuk ishte e vërtetë.
Për shkak të këtij gjykimi të gabuar, ne hymë në epokën atomike në një mënyrë konfliktuale dhe jo bashkëpunuese. Shkencëtarë si Ajnshtajni, Uiler, Teller, Szilard dhe të tjerë e gjykuan gabim atë që po bënte shkenca gjermane. Duke gjykuar nga prodhimtaria intelektuale e fizikantëve teorikë gjermanë gjatë luftës – e cila ishte tërësisht e përqendruar në çështje të tjera – nuk ka dyshim se atyre u mungonte ndonjë pasion i vërtetë për ndërtimin e bombës. Frika për bombën e Hitlerit ishte e pabazuar .
Zinxhiri i gabimeve dhe efektet e tij në të tashmen
Nëse shkencëtarët në Shtetet e Bashkuara nuk do të ishin panikuar dhe pritur, nëse nuk do ta kishin gjykuar gabim atë që po ndodhte në Gjermani, nëse kërkimet do të ishin zhvilluar gjatë një kohe paqeje, ndoshta nuk do të jetonim në makthin që po përjetojmë sot.
Fuqia e atomit mund të kishte qenë një forcë për paqen, nëse njerëzit do të kishin qenë mjaftueshëm të ndjeshëm për ta vendosur atë nën kontroll të përbashkët ndërkombëtar, siç bënë me armët biologjike ose kimike.
Arsyeja pse jemi seriozisht në rrezik, sot më shumë se kurrë, është frika e ekzagjeruar dhe e pabazuar që kemi nga njëri-tjetri. E njëjta gjë është edhe sot. Evropa po armatoset sepse ka frikë nga Rusia. Rusia po pushton Ukrainën sepse ka frikë nga NATO. Izraeli po bombardon Teheranin sepse ka frikë se mos Teherani ka bombën atomike. Teherani e dëshiron bombën sepse ka frikë se mos bombardohet nga Izraeli dhe amerikanët. Japonia po riarmatoset sepse ka frikë nga Kina. Kina po armatoset sepse ka frikë se mos shtypet ushtarakisht nga Amerika. E kështu me radhë pafundësisht. Në një vorbull frike të ndërsjellë, ne vazhdimisht po e çojmë njëri-tjetrin drejt masakrës së njëri-tjetrit .
Propozim: Po sikur të ndaleshim? A nuk do të ishte më mirë për të gjithë? Brenda shteteve, kemi arritur të gjejmë një mënyrë për të mos vrarë vazhdimisht njëri-tjetrin. A jemi kaq budallenj sa nuk mund ta bëjmë këtë midis shteteve?/Corriere della Sera
