Kur në vitin 2015, deputetët e Kuvendit të Kosovës votuan ndryshimet kushtetuese që mundësonin themelimin e Gjykatës Speciale, ata ishin të bindur se po ngrihej një gjykatë vendase, e jo ndërkombëtare.
Njësoj kishte besuar edhe Gjykata Kushtetuese e Kosovës, e cila, kur në prill të vitit 2015 trajtoi amendamentin kushtetues që lejonte themelimin e Gjykatës Speciale, konstatoi se ai parashihte që Dhomat e Specializuara do të themelohen në kuadër të gjykatave tashmë të themeluara brenda sistemit të drejtësisë së Republikës së Kosovës.
Dokumentari i transmetuar në Emisionin Opinion të Blendi Fevziut, i titulluar “Devijimi Special”, shpjegon hollësisht çështjen e juridiksionit të Dhomave te Specializuara.
Shqetësimet janë ngritur se Gjykata Speciale po tenton të dalë jashtë veprimtarisë së juridiksionit që ka, dhe se prapa kësaj çështjeje dyshohet se ka një kleçkë që lidhet me thelbin e aktakuzës: atë të Ndërmarrjes Kriminale të Përbashkët.
Avokati i ish Kryeparlamentarit Kadri Veseli, britaniku Ben Emmerson, ka pohuar se Dhomat e Specializuara po zbatojnë një ligj material të ndryshëm nga gjykatat tjera të Kosovës dhe po diskriminojnë themeluesit e UÇK-së në raport me të akuzuarit tjerë në rrethana të ngjashme, dhe si rrjedhojë – po sillet si Gjykatë e Jashtëzakonshme, në kundërshtim të Nenit 103.7, të Kushtetutës së Kosovës.
Ky nen shprehimisht ndalon Gjykatat e Jashtëzakonshme.
“Gjykata të specializuara mund të themelohen me ligj kur kjo të jetë e nevojshme, por në asnjë mënyrë nuk mund të themelohen gjykata të jashtëzakonshme”, thuhet në Nenin 103 (7) të Kushtetutës së Kosovës.
Në sfidimin e juridiksionit të Gjykatës Speciale, Emmerson ka deponuar argumentet e tij, sipas të cilave, Dhomat e Specializuara, duke anashkaluar legjislacionin kosovar, në kundërshtim me dispozitat e Kushtetutës së Kosovës, po synojnë të aplikojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë të drejtën zakonore ndërkombëtare.
Kjo, me gjasë, për ta bërë të mundur përdorimin e doktrinës së “Ndërmarrjes Kriminale të Përbashkët”.
Ai e konsideron të pakontestueshëm faktin se të akuzuarit duhet të gjykohen sipas ligjit i cili ishte në fuqi në kohën kur pretendohet se janë kryer veprat, e që në këtë rast është Kodi Penal i ish Jugosllavisë, i vitit 1976, i cili, në formën e përgjegjësisë, nuk parasheh “Ndërmarrjen Kriminale të Përbashkët”.
Sipas avokatit britanik, të akuzuarit janë të mbrojtur nga zbatimi prapaveprues i dispozitave jo të favorshme të ligjit penal, sipas të drejtave që ua garanton Kushtetuta e Kosovës dhe Ligjit Ndërkombëtar për të Drejtat e Njeriut.
Ashtu si Kodi Penal i ish Jugosllavisë i vitit 1976, as Kushtetuta e Kosovës dhe Ligji për Dhomat e Specializuara nuk parashohin shprehimisht aplikimin e Ndërmarrjes Kriminale të Përbashkët.
“Një person i akuzuar për një vepër penale që ka ndodhur në territorin e RFJ-së në vitin 1998 ka përfituar nga disa masa mbrojtëse sipas kushtetutës në fuqi në atë kohë, Kushtetutës së RSFJ-së të vitit 1974. Ashtu si kushtetuta e Kosovës edhe kushtetuta e RSFJ-së e vitit 1974 e ndalonte shprehimisht aplikimin e drejtpërdrejtë të së Drejtës Ndërkombëtare Zakonore për të vërtetuar veprën penale… Ky ishte ligji në fuqi në kohën e sjelljes së kontestuar. Ky është ligji që Gjykata Kushtetuese Serbe dhe Gjykata e Apelit e Malit të Zi ka vendosur që duhet të zbatohet për prokuroritë për të njëjtën sjellje që zhvillohen në të njëjtin territor, në të njëjtën kohë”, thuhet në një shkresë të Emmerson.
Gjykimet për krime lufte në Kosovë, të zhvilluara nga gjykatat vendase, nën administrimin dhe lehtësimin e misioneve ndërkombëtare UNMIK dhe EULEX, janë bërë dhe vazhdojnë të bëhen mbi Kodin Penal të ish Jugosllavisë të vitit 1976.
Avokati Artan Qerkini, duke folur në dokumentarin “Devijimi Special”, pohon se është parim i përgjithshëm se ndaj kryerësit të pretenduar zbatohet ligji i cili ka qenë në fuqi në kohën kur pretendohet se janë kryer veprat. Në lidhje me këtë rregull, ekziston një përjashtim: përjashtimi është nëse ligji i mëvonshëm është më i favorshëm për të pandehurin.
“Në bazë të një analizë të thjeshtë të Ligjit për Dhomat e Specializuara, do ta vërejmë se ky ligj nuk është më i favorshëm. Prandaj, për të pasur një gjykim të drejtë, në përputhje me standardet ndërkombëtare, mendoj se Gjykata Speciale në rastet të cilat janë në gjykim para saj duhet ta përdorë Kodin Penal të ish RSFJ-së, sepse në shumë aspekte është më i favorshëm për të pandehurit”, thotë Qerkini. / Opinion.al
