Kanali i Panamasë është kthyer në një nga pikat më të reja të përplasjes gjeopolitike mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, duke reflektuar një trend më të gjerë, ku rrugët kryesore detare po bëhen pjesë e garës të Fuqive të Mëdha për ndikim global.
SHBA-të dhe disa vende aleate në Amerikën Latine kanë akuzuar Kinën se ka ndaluar ose vonuar anije me flamur panamez në portet e saj, duke e interpretuar këtë si një formë presioni ekonomik dhe përpjekje për të politizuar tregtinë ndërkombëtare. Sipas tyre, këto veprime rrezikojnë neutralitetin e një prej korridoreve më të rëndësishme të tregtisë globale dhe mund të kenë pasoja të drejtpërdrejta për zinxhirët e furnizimit botëror.
Nga ana tjetër, Kina i ka mohuar kategorikisht këto akuza, duke deklaruar se Shtetet e Bashkuara po e përdorin çështjen për qëllime politike dhe po ndërhyjnë në sovranitetin e vendeve të rajonit. Pekini ka akuzuar Uashingtonin se po e shndërron çështjen e porteve dhe kanalit në një mjet presioni strategjik, ndërsa ka kujtuar historinë e gjatë të ndërhyrjeve amerikane në rajon.
Tensionet janë rritur edhe pas vendimeve të Panamasë për të anuluar një koncesion portual të lidhur me kompani me origjinë kineze, gjë që u interpretua si rezultat i presionit të drejtpërdrejtë diplomatik dhe ekonomik nga SHBA-të.
Kanali i Panamasë mbetet një arterie jetike e tregtisë globale, pasi përmes tij kalon rreth 6% e tregtisë botërore. Çdo vonesë ose ndërprerje në këtë rrugë mund të shkaktojë efekte zinxhir: rritje të kostove të transportit, vonesa në furnizime, rritje të çmimeve të mallrave dhe luhatje në tregjet financiare globale. Ekspertët paralajmërojnë se edhe tensione të kufizuara në këtë zonë mund të prodhojnë pasoja ekonomike të ndjeshme në nivel botëror.
Situata bëhet edhe më komplekse kur shihet paralelisht me zhvillimet në Ngushticën e Hormuzit, një tjetër pikë kyçe e tregtisë globale të energjisë. Kjo ngushticë është një nga rrugët më strategjike në botë, pasi përmes saj kalon rreth një e pesta e naftës dhe gazit natyror të tregtuar ndërkombëtarisht. Kohët e fundit, raportimet për incidente detare, ndalime anijesh dhe masa të ashpra kontrolli kanë rritur pasigurinë në këtë zonë, duke ndikuar në rritjen e çmimeve të energjisë dhe në devijimin e rrugëve tregtare.
Pikërisht kjo situatë e dyfishtë — tensionet në Panama dhe në Hormuz — kanë sjellë në diskutim idenë e një “efekti Hormuzi”, ku bllokimet apo presionet në rrugë detare strategjike mund të shkaktojnë tronditje globale ekonomike. Analistët theksojnë se nuk bëhet ende fjalë për një sistem të ri të qëndrueshëm të krizave detare, por për një rritje të qartë të rrezikut gjeopolitik në oqeane, ku fuqitë e mëdha po përdorin gjithnjë e më shumë kontrollin e rrugëve detare si mjet ndikimi politik dhe ekonomik.
Sipas ekspertëve të marrëdhënieve ndërkombëtare, kjo prirje rrit mundësinë e ndërprerjeve të zinxhirëve globalë të furnizimit, rritjes së inflacionit dhe paqëndrueshmërisë në tregjet financiare, duke e bërë tregtinë detare më të ndjeshme se në çdo periudhë tjetër të dekadave të fundit.
